Niet vechten, niet vluchten, maar voelen. (Hans Laurentius)
‘Welk probleem lost Stembevrijding eigenlijk op?’ Vroeg iemand laatst aan mij. En ik antwoorde gelijk: Elk probleem! En daar lachten we samen hartelijk om. Ja ja ja erg leuk. Maar een kort ogenblik later wist ik ineens vrij zeker dat in mijn antwoord naast leuke gekkigheid ook een kern van waarheid zat.
Het is natuurlijk ook een beetje een spel van woorden want, wat is eigenlijk een probleem en wat is oplossen? Daar kunnen jij en ik heel andere ideeën over hebben. Maar de stelling: Stembevrijding lost elk probleem op, vind ik wel wat hebben. Het klinkt bijna als een wasmiddel reclame maar dat is zeker niet de bedoeling. Er wordt niets weggepoetst of mooier gemaakt bij stembevrijding. Juist niet. We duiken erin, verbinden ons ermee en laten toe wat het met ons doet.
Als ik naar mijn stembevrijders werk kijk dan ontmoet ik daar soms mensen met een probleem waar ze graag vanaf willen. En als we daar dan eens goed naar kijken blijkt dat het probleem meestal gaat over een ervaring in het verleden waar ze nog mee worstelen of een mogelijk toekomstige ervaring waar ze op z’n minst tegenop zien. In mijn ogen gaat het dan niet over een probleem maar over ‘worstelen’, ‘tegenop zien’ en ‘vanaf willen’.
In de kern gaat een probleem meestal over niet kunnen, willen of durven voelen wat we ervaren. Er is verdriet, er is angst, schaamte, woede, liefde, leegte of wat dan ook. Het dient zich aan en wil alleen maar door je heen stromen. Het wil alleen maar helemaal ervaren worden en expressie krijgen. Meer niet. Maar dat is lang niet altijd makkelijk.
Onze ervaring kan ontzettend overweldigend zijn, het kan ons de adem benemen of naar de keel vliegen. We kunnen het idee hebben dat we het niet kunnen dragen, dat het gek of stom of onzinnig is, en zelfs dat we het niet overleven als we het helemaal toelaten.
Die angst en onzekerheid zorgt er vaak voor dat we ons ervoor afsluiten, we duwen de ervaring weg, we onderdrukken, verstoppen of ontkennen het. We houden ons groot. Niemand ziet mijn tranen, niemand ziet mijn angst. Er is niks aan de hand. Hoe gaat het met je? Ja … Goed. Wie kent het niet?
We doen het allemaal. Het hoort bij menszijn. Het is ook niet erg en het hoeft ook niet weg. Bij stembevrijding zeggen we niet voor niets altijd: Alles doet ertoe. Het gaat erom je te verbinden met je ervaring in het moment. Wat het ook is. En ‘worstelen’, ‘tegenop zien’ en ‘vanaf willen’ zijn vaak geweldige startpunten om met je lied van het moment te beginnen. Hoe klinkt jouw worstelen?
Toen ik zelf ooit weer eens vastzat in het idee dat ik een probleem had en ik iets moest doen om het op te lossen, zei iemand de wijze woorden: ‘Het gaat niet om wat je moet doen, maar om wat het met je doet.’ En dat is me altijd bijgebleven. De vraag: ‘Wat doet het met me?’ brengt me meteen bij mijn ervaring, bij mijn gevoel.
En dat is waar stembevrijding voor mij over gaat. Het is geen techniek om beter, zuiverder of gelukkiger te worden. Het is niet een methode om iets te bewerkstelligen of ergens vanaf te komen. Het gaat om jouw unieke ervaring in het moment en daar dan geluid aan geven. Het is puur en eerlijk aanwezig zijn bij jezelf. Bij je eigenheid, je eigen stem, je eigen geluid.
En het wonder van aankomen bij jezelf en je eigen stem is dat het je een ervaring van ruimte en vrijheid kan geven. Een ervaring van vrijuit stromen, van moeiteloos klinken, van opgaan in iets groters. Je kunt je als het ware even mee laten voeren door alles wat in jou opkomt en je verwonderen over wat daarin zichtbaar en hoorbaar wordt.
Stembevrijding kan niet elk probleem voor je oplossen maar het kan je wel helpen om zelf even op te lossen en in een ervaring te komen waar problemen en oplossingen er helemaal niet meer toe doen. En dat is een heerlijke en zeer aanbevelenswaardig ervaring.
Groet,
Ton van Wolde
Column door... Erica Nap
Er was eens een wetenschapper die op zijn werkkamer bezig was met een project om de wereld te verbeteren. Zijn bureau lag vol met rapporten en wetenschappelijke tijdschriften en boeken.
Zijn dochtertje wilde echter graag met hem spelen en kwam hem telkens storen.
Toen de econoom het zat was scheurde hij een wereldkaart uit een tijdschrift dat op zijn bureau lag. Hij nam een schaar en toverde de wereldkaart om tot een legpuzzel. Die gaf hij aan zijn dochter met de opdracht om de wereld ‘in orde te brengen’.
Tot zijn verbazing was zijn dochter, die de kaart van de wereld nog helemaal niet kende, al binnen vijf minuten klaar.
‘Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?’ vroeg haar vader.
‘Dat was gemakkelijk,’ zei het meisje. ‘Ik had gezien dat op de achterkant van de wereldkaart een foto van een mens stond. Ik heb alle stukjes omgedraaid en eerst de mens in orde gebracht. En toen ik alles daarna weer omdraaide zag ik dat de wereld ook in orde was’.
Het is één van de prachtige hoopvolle verhalen uit 'Een flits van inzicht' van de Nederlandse dichter en filosoof Hein Stufkens. Hoopvol in een tijd waarin het nieuws mij meer dan eens een gevoel van machteloosheid bezorgt en mij de vraag doet stellen: ‘Wat kan ik doen? Wat is mijn bijdrage? Welk wonder is er nodig? En natuurlijk… wat betekent ons vak, stembevrijding, in deze tijd? Wat is onze bijdrage aan de orde, ik zou zeggen… de harmonie, in mens en wereld?’
Eigenlijk zou ik zonder terughouden willen zeggen: die bijdrage is enorm. En wat mij betreft verdient zij het om nog veel meer terrein te winnen. Het liefst in binnen- én buitenland eigenlijk. Of denk ik dan de groot? Past mij iets meer bescheidenheid?
foto: Frank Kouws
Ik denk het niet. Als er dan al een wonder nodig is denk ik dat stembevrijding één van de wonderen is die ons geschonken is in deze tijd. En wel om de volgende reden: ik ben er heilig van overtuigd dat we de vrede in ons zelf en in de wereld niet zozeer vinden door te ‘werken aan vrede’ maar juist door ruimte te geven aan én ontvangen en gehoord te worden in onze ónvrede. Dat we de orde niet herstellen door te stríjden tegen alles wat niet in orde is maar door durven te voelen en expressie te geven aan alles in ons wat niet ‘in orde’ is. Dat we onze kracht en potentie hervinden door stem te geven aan ons gevoel van machteloosheid. Dat we vreugde hervinden door voluit ons verdriet te kunnen uiten. Ik geloof dat wereldvrede begint daar waar we ruimte en bedding vinden om ‘au’ te zeggen tegen onze eigen levenspijn. Want daar waar mijn pijn gevoeld, doorleefd en geuit mag zijn stopt mijn neiging om het ‘uit te vechten’. Daar hervind ik de vrede en de vreugde die niet afhankelijk is van mijn gelijk. Wel van gehoord zijn, van in liefde ontmoet zijn, door mijzelf en door de ander. Expressie geven aan álles wat in ons leeft en daarin ontvangen worden is de grote helende werking van stembevrijding.
Maar dat niet alleen. We geven namelijk niet alleen expressie. We maken er muziek van!
En…. daar waar we muziek maken van alles wat niet in harmonie is in onszelf wordt het opgenomen in de grotere Harmonie die muziek, vreugde en vrede IS. Precies dat zie ik al 20 jaar voor mijn ogen gebeuren en elke keer weer voel en zie ik dat het een wonder is. Geen methode, geen project, geen lineair pad… gewoon… een wonder. De alchemie waarin we al onze ‘zware metalen’ omsmeden tot louter GOUD.
Vanaf januari geef ik tot mijn grote vreugde een jaartraining binnen ons Centrum met deze titel; Goud. Met een groep van 12 deelnemers reizen we een jaar lang samen op om het wonder van stembevrijding te ervaren en ons innerlijk goud op te delven in de veilige bedding van elkaar en de heilige bedding van de muziek.
En… hieronder vind je ons rijke aanbod van de komende maanden. Weet je welkom! Met álles in jou wat niet in harmonie én wat wel in harmonie is. Laten we er muziek van maken. Samen.
Groet,
Erica Nap
Column door... Jan Kortie
Niets is zwaar, zolang wij licht zijn
Richard Dehmel
Binnenkort vieren we Allerzielen. Dat is een van oorsprong katholieke gedenkdag voor de overledenen, dus die dag gaat over rouw, afscheid, sterfelijkheid. En toch staat er echt: we vieren Allerzielen. Paradoxaal, nietwaar? Maar ja, het is precies het besef van onze sterfelijkheid dat ons helpt om ons de kostbaarheid van iedere dag te realiseren en ervan te genieten, zoveel als we kunnen. Dus om ons leven te vieren. Allerzielen heeft dus twee kanten: rouw én vreugde. Laat ik bij beide even stilstaan.
De achterkant
Om te beginnen: rouw. Een van de mooiste uitspraken die ik daarover ken is deze: rouw is de achterkant van liefde. Er is rouw omdat er liefde was, verbondenheid. De mooie ervaring is voorbij, de geliefde persoon is er niet meer. Dat doet pijn. Ons hart breekt. Au. Waar eerst nabijheid was is nu gemis voelbaar. En eigenlijk gaat dat gemis nooit over. Het kan verzachten, het kan draaglijk worden. De tijd kan ons daarbij helpen. Maar we kunnen er niet veel in regisseren. Verzachting ontstaat niet omdat wij daar ons best voor doen, ze ontstaat omdat de tijd er rijp voor is en omdat we de pijn ruimte hebben gegeven, soms bijna eindeloos. We hebben niet iets goed ‘verwerkt’, we hebben ook niet iets ‘een plaats gegeven’, nee, we hebben iets toegelaten, erkend of zelfs verwelkomd. De geliefde is er niet meer, maar de liefde in ons is misschien zelfs gegroeid.
En muziek kan ons daarbij helpen. Recent was op onze klassieke radiozender een top 400 te beluisteren. De top drie bestond uit de Matthäus Passion, en twee Requiems. Muziek die troost en bemoedigt, die ons laat voelen dat er meer is, die een mysterieuze ruimte in onszelf opent. Dat soort muziek is geliefd, want ze opent een weg naar ons hart, welhaast vanzelfsprekend en moeiteloos. Voorbij woorden, voorbij begrijpen. Al luisterend of zingend ervaren we een dieper contact, met ons hart, met elkaar. In de mysterieuze ruimte van de muziek zijn we niet meer alleen. En al is het misschien maar voor even, toch is het heilzaam, hoopvol, steunend. Die kans grijpen wij straks met Allerzielen ook aan: we geven zingend ruimte aan ons gemis.
Maar er is meer
Met het gedenken van anderen die gestorven zijn worden we ook herinnerd aan onze eigen sterfelijkheid. Dat kan behoorlijk confronterend zijn, niet iedereen vindt het gemakkelijk om zich daartoe te verhouden. Maar voor wie dat wel aandurft opent zich potentieel een nieuw perspectief, en Allerzielen biedt ons dat perspectief. Op twee manieren.
Het eerste perspectief
Al wat op aarde leeft sterft. Maar dat betekent ook: alles wat nog niet gestorven is leeft! Ik zal sterven, maar nu leef ik! Ik weet niet hoe lang nog, maar ik weet wel: nu besta ik, in deze vorm. Dus zegt de Bachvereniging: pluk de dag! Wat mij betreft betekent dat niet: leef er maar op los, werk je bucketlist af, zorg dat je niks mist en niks tekortkomt. Dat is allemaal niet fout, maar ook niet persé heel vervullend. Ik voel meer voor: laat het leven echt toe in z’n volheid. Koester het feit dat jij een mens bent die een uniek leven leidt, er is niemand zoals jij. Niemand ervaart wat jij ervaart, niemand heeft de lessen geleerd die jij geleerd hebt, niemand heeft jouw talent, niemand kan jouw bijdrage leveren. Niemand kan zingen zoals jij, niemand kent jouw lied. Zelfs jij kent het pas als je het zingt. Dit is het eerste perspectief waar ik op doel: verwonder je, steeds weer, want je bent een éénmalig wonder. Die gedachte geeft ruimte om te genieten. Van ieder moment waarop je iets ontvangt of juist kunt geven, van ieder moment dat je iets moois ziet, iets lekkers proeft. Van ieder moment, lang of kort, waarop je gelukkig bent. Van ieder moment dat je dankbaarheid ervaart. Van ieder moment dat je liefhebt, op jouw onnavolgbare wijze. Richt je blik op wat er wél is, zolang het er is. Voor de duidelijkheid: dat betekent niet dat je je af moet wenden van je verdriet als dat er is. Want ook daarin schuilt een wonder, en misschien kun je dat ervaren als je erin zingt, huilt, zingt, huilt, zingt, lacht, huilt, zingt. Iedere jammerklacht laat zich ook bezingen en dat kan troostend zijn en soms zelfs heerlijk.
Het tweede perspectief
Het tweede perspectief dat Allerzielen biedt is van een andere orde. Het zit in het woord ziel. We vieren niet allerlichamen. Onze lichamen sterven, ja, ik peper het je nog maar eens in. Onze persoonlijkheid sterft. Ik sterf. Misschien beter gezegd: de persoon Jan sterft. Maar het wil er bij mij niet in dat daarmee al mijn ervaringen verloren gaan. Ik zou nu kunnen schrijven: mijn ziel sterft niet. Maar eigenlijk weet ik niet wat dat betekent. Wat is die ziel dan? En waar? Hier val ik stil. Hier heb ik je vooral vraagtekens te bieden. Maar die vraagtekens zijn mij wel dierbaar, er zit leven in, een ander soort leven. Ze brengen me in contact met een mysterieuze ruimte, en met een vermoeden van een bron. Een ruimte van licht, van hoop, ja, van vreugde. Dat is het tweede perspectief: jij en ik maken deel uit van een ons overstijgend mysterie. Daar kan ik over nadenken en praten en schrijven. Maar veel liever zing ik erover. Liefst samen met jou. Want dan pas wordt het echt vieren.
Kom je ook?
Hartelijke groet,
Jan Kortie
PS
Vieren kan natuurlijk op veel manieren. Ook in allerlei andere activiteiten zoals je die hieronder aantreft kun je vieren dat je leeft, met alles wat er dan tevoorschijn komt.
Column door... Kes Blans
Beste lezer, ik neem je even mee terug in de tijd:
‘Poeh, dit heb ik hard nodig.’ Zeg ik zachtjes tegen mezelf. Ik ga eindelijk met vakantie, na weken van intense repetities voor een voorstelling die uiteindelijk werd afgelast. Een enorme domper. Dus ik heb extra veel zin in deze vakantie. Even weg voor de nieuwe en geweldige projecten beginnen; assisteren bij de opleiding Ode aan de Vreugde, een nieuwe reeks ‘Zing Het Eruit!’ en een leuke rol in een nieuwe tv-serie. Mijn geluk kan niet op!
Valencia… Ik geniet van de warmte, het geweldige eten, de prachtige architectuur, het verleidelijke strand, de bruisende nachten.
Ik fiets door de stad… Voel een druppel… En nog een druppel… En nog een paar… Ik ben niet van suiker… Ik fiets door… Op naar weer een lekkere lunch… Tapas… Yummm… Rotonde… Bochtje… Glij… Glij… Glad… De weg is glad… Ik val… Nee toch? Ja toch… BAM…
Ik val hard op de straat. Met volle kracht op mijn heup. Er schiet een intens heftige pijn door mijn lijf. Oh, dit voelt niet goed. Dit is niet goed. Kan ik bewegen? Ja, maar het doet afschuwelijke pijn. Ik wil dat het geen pijn doet. Ik denk bij mezelf: “Ik ben alleen maar van de fiets gevallen, dat is echt niet zo erg. Stel je niet aan. Je bent een Nederlander, je bent bij wijze van spreken geboren op een fiets. Hoezo ben je er überhaupt vanaf gevallen?” Ik sta op, probeer te lopen, lukt me niet echt. Ik strompel naar een trapje. Ik ga zitten. En ik voel: “dit is niet goed…”
En het is ook niet goed. Na veel onderzoeken, veel gebaren, veel gebrekkige gesprekken half in het Engels en Spaans, heen en weer gedoe, röntgen en scans, blijkt helaas mijn heup gebroken. Ik word meteen geopereerd en er wordt me verteld dat ik maanden tot een jaar bezig ben met revalideren…
Dit is niet wat ik gepland heb. Dit is niet hoe het moet gaan. Hoe moet dat met die serie als ik niet kan lopen? Ben ik op tijd uitgerust genoeg om stembevrijding te geven? Is dit dus het einde van mijn vakantie? Hoe kom ik überhaupt thuis?’
Dit was dus echt een enorme tegenslag! Ik schoot op dat moment vrij snel in oude patronen. Ik kwam in verzet; ‘Hier heb ik geen zin in. Dit gaan we niet doen.’ Ik heb de neiging om hard door te duwen. ‘Ik wil zo snel mogelijk weer lopen, zo snel mogelijk naar huis. Ik moet en zal die tv-serie doen en ik moet en zal op tijd beter zijn voor mijn nieuwe stembevrijding activiteiten.’
Je zou misschien denken dat ik als stembevrijder meteen ben gaan zingen, zuchten of klagen. Maar dat heeft me toch een paar dagen gekost. En dat komt door het verzet. Hoe meer ik het nodig heb om te zingen, hoe groter het verzet wordt. ‘Ik heb geen zin om mijn pijn aan te kijken. Dat heb ik toch al lang gedaan? Moet dat nou weer? Moet ik wéér naar mezelf gaan kijken, voelen, stil worden of zingen?’ En ik ben gelukkig niet de enige die dat heeft. Ik hoor dat vaker in mijn praktijk en bij de lessen die ik geef.
Maar er kwam zoveel rust en ruimte op het moment dat ik eindelijk besloot te gaan zitten om mijn lijf te voelen, toen ik ruimte gaf aan wat er was, toen ik bezong wat ik voelde. En er gebeurde ook meteen veel in mijn lijf. Ik voelde spieren die strak stonden langzaam ontspannen. Ik voelde verdriet loskomen dat ik had weggestopt. Ik voelde de muziek naar bovenkomen die bezongen wilde worden.
Doordat ik het verzet zo goed ken en omdat ik weet hoe bevrijdend het kan zijn om dan toch te zingen geef ik een reeks van avonden. Als een soort van stok achter de deur. Zes keer zingen, of je nou zin hebt of niet. ‘Zing het eruit!’ is een uitnodiging om de diepte in te gaan, ook als je verzet voelt, ook als je eigenlijk geen zin hebt om te zingen. Samen, in een veilige groep, leren uiten te geven aan je pijn, vreugde, liefde of verdriet; zingend expressie geven aan wat je voelt. Want hoe zit het met jou en je zingen? Heb jij ook een steuntje in de rug nodig? Hieronder vind je weer ons aanbod, waar je natuurlijk welkom bent.
Warme groet,
Kes Blans
Gisteren gaf ik de dag ‘Naar Binnen en Naar Buiten’. Het blijft me steeds weer verbazen..
Mensen komen, ik weet niks van ze, zij ook niks van elkaar. We doen een korte voorstelronde en gaan aan de slag. Aan het einde van de dag weet ik heel veel. Niet over hun leven, hun geschiedenis of hun toekomstplannen. Maar wel over wie ze zijn, op een diepere laag. Ik kan hun hart voelen en horen waar hun stem in vrijheid komt en waar ze zichzelf inperken of forceren. Iedere deelnemer zette gisteren een stap in meer vrijheid. In meer ruimte. In meer kracht. In meer aanwezigheid en in meer levendigheid. En dat werkte aanstekelijk in de hele groep.
Zo begonnen we gisteren als vreemden en gingen we warm uit elkaar als bekenden. Of ik zou kunnen zeggen, we gingen uit elkaar met herkenning. Iedere stem was anders en ieder proces was eigenzinnig, maar onder die verscheidenheid was er verbinding en gezamenlijkheid. Niet omdat we hetzelfde geloof aanhangen, of op dezelfde politieke partij stemmen, niet omdat we houden van dezelfde muziek of fan zijn van hetzelfde voetbalteam. Nee, onze verbinding was ons mens-zijn. Die verbinding voelen is helend, omdat je er niks voor hoeft te ‘kunnen’ of voor hoeft ‘te doen’. En wat moeten we toch veel kunnen en doen van onszelf vaak! Terwijl verbinding juist ontstaat als we ophouden iets te doen en gewoon onszelf zijn. Als we vandaaruit zingen dan kan die verbinding tussen ons nog meer verdiepen en openen. Het is voor mij de kern van stembevrijding: we zingen onze eigenheid om vervolgens te voelen dat we op een dieper niveau juist hetzelfde zijn. We zijn allemaal bijzonder, bang, krachtig, kwetsbaar en ook zijn we allemaal gewoon heel gewoon.
Een nieuwe seizoen
We trappen het nieuwe seizoen pas echt af op 27 september. Dan geven we onze benefietavond in Vrijburg, genaamd ‘Voorbij Grenzen’. Sarah zal solo een klaagzang zingen (yeahhh!), alvorens ze ons gaat meenemen in een gezamenlijke klaagzang. Wordt het een zware avond dan? Nee hoor. We gaan juist een klaagzang zingen om je ook te laten ervaren hoe bevrijdend dat kan zijn.
Vervolgens nemen Jan en ik je mee in het zingen van mantra’s en liedjes. Zoals je van ons gewend bent. Laura Hassler zal vertellen over Musicians Without Borders, het goede doel dat we steunen die avond. Zij bestaan dit jaar 25 jaar en hebben ook echt een steuntje nodig voor het bijzondere werk dat ze doen. Kom vooral als je zin hebt om een avond fijn te zingen, om te voelen dat je uniek bent en tegelijkertijd deel uitmaakt van een groter geheel, maar weet dus ook dat je echt een steentje bijdraagt aan een belangrijk goed doel.
We hopen je daar te zien!
Of bij een van onze andere activiteiten.
Groet,
Anna Fernhout
PS We waren vergeten om de ‘Naar Binnen en Naar Buiten’ van 24 september op tijd online te zetten. Dus daar zijn nog wat plekjes vrij!
Column door: Anna Fernhout
“Het is niet de criticus die telt; niet de man die erop wijst hoe de sterke man struikelt, of waar de dader van daden deze beter had kunnen doen. De eer komt toe aan de man die daadwerkelijk in de arena staat, wiens gezicht ontsierd is door stof, zweet en bloed; die dapper streeft; die fouten maakt, die telkens weer tekortschiet; die zichzelf uitgeeft aan een goed doel; die op zijn best uiteindelijk de triomf van hoge prestaties kent, en die in het slechtste geval, als hij faalt, op zijn minst faalt terwijl hij enorm durft, zodat zijn plaats nooit zal zijn bij die koude en timide zielen die noch overwinning noch nederlaag kennen.”
– Uit ‘De man in de arena’ speech van Theodore Roosevelt
‘Waar is m’n gitaar!? Ik kan hem nergens vinden. Ik had hem toch meegenomen? En nu is het te laat. Als ik naar huis rijd om hem op te halen dan ben ik nooit meer op tijd voor het concert. En waar zijn de andere bandleden? Waar is iedereen!?’
Badend in het zweet word ik wakker. Het is weer zo ver. Ik heb een nachtmerrie. Het is niet de eerste keer de afgelopen tijd. Ze verschillen soms qua verhaallijn. De ene keer ben ik m’n gitaar kwijt, de andere keer sta ik op het podium maar is er niemand gekomen om te zingen en te luisteren. Nog een andere keer zijn er wel mensen maar kijken ze me aan met een afkeurende blik die zegt ‘wat doe jij daar op het podium, jij hoort daar niet!’. Hartkloppingen, zweet, angst in m’n lichaam. En dan telkens weer die gedachte ‘Waarom dacht ik dat dit een goed idee was? Waarom heb ik zo’n groot concert gepland!?’
Het is me een dolle rit naar 11 mei. Op die datum geef ik m’n HeartFire concert in de Duif in Amsterdam. Een jaar geleden sprak ik met Jeroen en Daniëlle (organisatoren van de HeartFire concerten) en toen voelde ik een groot enthousiasme. Ik ga weer een HeartFire concert geven en dan m’n nieuwe EP lanceren! Wat een top idee, dacht ik toen alleen maar… Hoewel ik ook in dat moment wel vagelijk wist dat enthousiasme niet m’n enige metgezel zou zijn in de aanloop naar deze avond. Ik vermoedde al wel dat ik mezelf vanuit die enthousiaste ‘ja’ ook veroordeelde tot een periode waarin ik veel innerlijke werkjes zou moeten verrichten. En zo blijkt het ook te zijn, want angst, twijfel en spanning reizen als loyale reizigers mee naar deze dag (gelukkig zitten enthousiasme, plezier en zin ook nog samen erbij in de bus). De essentie van m’n angst zegt ‘ik ben niet goed genoeg’, en daarom ga ik natuurlijk compleet door de mand vallen op 11 mei. Dan gaat iedereen erachter komen dat ik natuurlijk niet op zo’n groot podium hoor te staan.
Nu kan ik gelukkig de humor wel inzien van de situatie. De titel van m’n nieuwe EP is namelijk ‘Al lang genoeg’. Als je wel eens bij HartZing bent geweest dan heb je vast de tekst van het refrein meegezongen: Al lang genoeg, ik ben, jij bent, al lang goed.
Ik heb dit lied geschreven omdat de angst om niet goed genoeg te zijn in mij leeft, maar ook omdat ik weet dat ik me daarin in goed gezelschap bevind. Want ik ken eigenlijk niemand die deze angst niet ook kent. En ik kan het weten, want ik heb veldonderzoek gedaan tijdens de HartZing avonden. Ik vroeg aan de mensen die kwamen of ze, als ze zich hierin herkenden, hun hand wilden opsteken. De onderzoeksresultaten waren pijnlijk duidelijk: wij mensen hebben een collectieve angst om niet goed genoeg te zijn.
De stem van m’n angst heeft natuurlijk ook wel een punt: ik loop het risico om te falen. Dat is waar. Ik loop ook het risico om ongegeneerd te stralen. Om volop te genieten. In beide gevallen kan ik in ieder geval zeggen dat ik in de arena stap. Bibberend en zinderend. Vol passie en angst, vol liefde en vertwijfeling, vol enthousiasme en vol spanning en boven alles: vol leven. Want dat is m’n verlangen: om vol te leven en vol tevoorschijn te komen in die levendigheid. Welke kleur die ook aanneemt. En dat is niet alleen mijn verlangen voor mij, het is ook mijn verlangen voor jou. Om jou uit te nodigen met jouw stem, met jouw levendigheid, met jouw angst en jouw vreugde. Want hoe zit dit met jou? Sta jij in de arena, of erbuiten?
De overtuiging ‘ik ben niet goed genoeg’ is natuurlijk een illusie. We zijn allemaal al lang goed genoeg. Alleen vergeten we dit soms. Ik herinner je, en mezelf, er graag aan. Bij deze. En ook op 11 mei. Daar ben je natuurlijk welkom. Bij de middag stembevrijding en bij het concert in de avond. En natuurlijk ben je ook hartstikke welkom bij alle andere activiteiten die eraan zitten te komen!
Warme groet,
Anna Fernhout
Column door…
Erica Nap
Sedert vijfendertig jaar verga ik van hoogmoed, dat is mijn manier om van schaamte te sterven.
– Jean Paul Satre
Als een dikke plakkerige deken valt ze soms over mij heen. De schaamte. Geen positieve affirmatie, geruststellende gedachte of afleidende leukigheid lijkt haar grip dan wat te verslappen. Ze wil gezien. En gehoord. Ze wil een stem.
De hoogmoed ken ik ook. Beschamend goed ken ik de hoogmoed. Met uitbundig enthousiasme laad ik regelmatig grote hoeveelheden hooi op mijn vork, ben ik trots op al mijn prestaties en ben ik ervan overtuigd dat toch menigeen veel van mij zou kunnen leren. “Goh Erica, hoe doe jij dat nou toch allemaal?”
En dan, als het allemaal even niet meer lukt, de ballen eerst nog één voor één maar al snel met grote bakken uit de lucht vallen, ik mijn ‘naam’ even niet hoog kan houden en ook mijn kinderen mijn glimlach niet meer geloven, is daar als eerste… de schaamte. Niet een beetje, maar veel. Ergens deep down blijk ik mij ineens te schamen voor zo’n beetje álles. Voor alles wat ik niet ben en niet kan en niet weet. Voor alle uiterlijke en innerlijk plaatjes waar ik niet aan voldoe.
Als ik een deelnemer in mijn groep zou zijn zou ik mij vragen… waar voel je die schaamte? Waar zit dat in je lijf? Leg daar je handen eens op? Hoe is dat? Kun je dat gevoel verwelkomen? Gewoon nu even. Zonder er een verhaal of iets van te maken. Gewoon maar puur zoals het voelt.
Ik zou je vragen daar naartoe te ademen. Het lucht en ruimte te geven. Bestaansrecht. Ik zou je vragen nieuwsgierig te zijn naar de muziek die onder je handen leeft. Ik zou je vragen niets in te vullen maar in te ademen. En dan uit met een zucht. En dan met een zucht met een beetje geluid. En langzaam naar een beetje meer geluid. Of een beetje veel.
Je zou je misschien schamen, voor wat er dan komt. Omdat je het lelijk vindt. Of te veel. Of te weinig. Of je zou bang worden voor wat je allemaal gaat voelen. Waarschijnlijk zou ik dan een grapje maken… dat je gelijk hebt of zo. Dat het ook echt héél lelijk is wat je doet. En dat voelen ook echt het allerbelabberdste is wat je kunt doen. Maar dat ik je toch aanraad het gewoon eens te proberen. Gewoon omdat het zo lekker is. En we zouden samen lachen, en je zou doorgaan.
Voor je het wist zou je zingen, ook al dacht je even tevoren nog dat je dat niet kon. Maar je zou zingen. Van de schaamte, en de pijn daaronder en… als je een beetje op mij lijkt… zou daaronder vandaan zomaar ineens een reservoir aan frustratie en boosheid kunnen openspringen. Je zou voelen hoe ontzettend genoeg je hebt van alle plaatjes waar je aan probeert te voldoen. Alles wat er móet. En dat al van zo jongs af aan! Misschien zou je het vuur voelen opvlammen en zou je de klank van jouw boosheid ontdekken en de levenskracht die daarin schuilgaat. Ik zou je vragen om iets te zingen als: “Dit ben ik” of “Laat me vrij” of misschien gewoon alleen maar “Nee!” en ik zou nog wat harder spelen op mijn gitaar en je zou misschien wel even helemaal losgaan en we zouden samen genieten van de kracht van jouw “Nee” en de stem van jouw authentieke zelf die daaronder hoorbaar wordt.
En dan zou je je ogen opendoen en de ontroering zien in de ogen van je groepsgenoten. Je zou misschien zeggen: “Was ik dat?” En wij zouden zeggen; “Ja, dat was jij, met alles wat je bent. Dankjewel voor jouw stem. Dankjewel voor jouw schaamte. Dankjewel voor jouw vuur. Dankjewel dat we je mochten horen. In vol ornaat.”
Zo zou het gaan, als ik deelnemer was in mijn groep. Want zo verging het mij deze week toen ik een getuige vond die wilde luisteren naar de stem van mijn schaamte. Toen ik mij herinnerde er muziek van te maken en daarin ontvangen werd. En daarom hou ik er zo van. Van dit vak. Van de mens die hoorbaar, zichtbaar, voelbaar, aanraakbaar, liefbaar wordt, vanachter de lagen van schaamte of hoogmoed. Van de mens die leert zingen van alles wat er in hem leeft. Laten we zingen! Zodat we niet zullen vergaan van hoogmoed of sterven van schaamte. Laten we zingen. Zingen transformeert lijden tot leven.
En daarom nodig ik je uit. Nodigen wij je uit. Telkens opnieuw. Om muziek te maken van álles wat er is. Zie hier ons aanbod voor de komende tijd. Weet je welkom!
Warme groet,
Erica Nap
Column door… onze nieuwe collega! Kes Blans
Met veel plezier laten we je weten dat we een nieuwe collega stembevrijder welkom heten in ons midden: Kes Blans.
Welkom Kes!
Kes zal o.a. stembevrijdingsactiviteiten gaan geven in Amsterdam. Hieronder lees je zijn eerste column, zodat je alvast een beetje kennis kunt maken met hem.
‘IEDEREEN IS ONZEKER”. Deze graffiti zie je op verschillende plekken in heel Amsterdam. Ik word altijd een beetje blij als ik die tekst weer ergens zie staan. Naast dat ik de schrijfstijl en de lay-out prettig vind, vind ik vooral de tekst erg geruststellend. Een kleine herinnering dat twijfelen mag, dat het even niet weten mag, dat onzekerheid mag.
Niet iedereen is even blij met deze tekst. Veelal worden ze na een tijdje veranderd. Bijvoorbeeld IEDEREEN IS ONZEKER Liefde, of IEDEREEN IS ONZEKER NEE. Blijkbaar maakt deze uitspraak, die mij juist zo rustig maakt, anderen onrustig, zo onrustig dat ze met een stift of verf terugkomen en het gaan doorstrepen en veranderen. Ligt er dan zo’n taboe op je af en toe onzeker voelen of onzeker zijn, dat het doorgestreept moet worden?
Onze maatschappij, en zeker de Nederlandse maatschappij vraagt om zekerheid. En ik heb geleerd dat, als je het even niet weet, dat je dan maar moet doen alsof je het weet, dat je je erdoorheen bluft. Ik ben daar niet goed in. Ik heb vaak in mijn leven gehoord dat ik ‘niet zo onzeker moest zijn’ wanneer ik mezelf in twijfel trok, of het even niet met keiharde zekerheid kon/wilde zeggen. Vaak werd ik verdrietig wanneer mensen me onzeker noemde, de please-vind-mij-aardig-kant in mij wilde voldoen aan wat men van me wilde.
Maar ik kom er steeds meer achter dat ik eigenlijk tegen het bluffen ben, tegen het zeker weten. Ik ben voor onzekerheid! Onzekerheid helpt ons dingen af te vragen, helpt ons gevoelig te worden voor de ander, helpt ons te groeien, helpt ons open te staan voor een ander. Ik zeg niet; luister naar het stemmetje dat roept: je bent lelijk, je bent slecht, je bent niet goed genoeg. Dat is de donkere kant van onzekerheid. Maar het soms niet weten, en dat accepteren en zelfs delen kan heel helend/prettig/ontwapenend zijn.
Een aantal weken geleden kwamen we met een aantal stembevrijders en vrijwilligers samen, we deelden allemaal een ‘kneusmoment’; een moment in ons werk waar we door de grond gingen, het even niet meer wisten, waar we dichtsloegen. Het delen van die momenten was zo helend. Het verbindt, ik voel me op zo’n moment even niet alleen. Ik ben nieuw binnen het centrum. Ik ben gevraagd om workshops te komen geven. Het is voor mij, als nieuwkomer, extra fijn om te horen dat mensen, die al jaren bij het centrum werken en hun eigen praktijk hebben, zich ook nog af en toe een kneus voelen.
Voor mij werkt bluffen en het wegstoppen van onzekerheid niet. Aan de andere kant er helemaal in gaan hangen en erdoor verlamd raken is ook niet ideaal. Wat voor mij wel werkt is om met liefde en mildheid naar m’n onzekerheid te kijken en het soms te delen. Dat creëert een nieuwe ruimte van waaruit ik weer verder kan.
Waarom heb ik het nou over onzekerheid? Eigenlijk heel simpel. Ik ben een nieuwe stembevrijder bij het centrum en ik ga in mei en juni een programma geven, genaamd ‘Zing het eruit!’. Zeven avonden waarin ik samen met de deelnemers op zoek wil gaan naar wat er in ons leeft, en daar flink klank aan geven. Een nieuw programma op een nieuwe plek, tja dat is wel redelijk spannend. Denk ik dat ik het kan, ja. Maakt dat mij soms ook onzeker? (Toch een beetje eng om toe te geven, maar met liefde en mildheid deel ik u); Ja, dat maakt mij onzeker, maar ja, IEDEREEN IS ONZEKER! Geruststellend hè?
Groet,
Kes Blans
PS In onze vorige nieuwsbrief stond de prachtige quote ‘Als tranen mogen stromen ontstaat een zee van liefde’, deze quote is van Wilma Koolstra (niet Kooistra).
Een gezamenlijk bericht van Jan, Anna en Sarah
Alles verandert
We zongen het de afgelopen maanden steevast tijdens het Lied van de Ziel: Todo cambia. Alles verandert, ook in mijn leven. En vandaag vertel ik je graag over een besluit dat ik genomen heb en dat mijn leven weer wat gaat veranderen: na bijna twintig jaar de Opleiding tot Stembevrijder ‘Ode an die Freude’ te hebben geleid ga ik het eigenaarschap daarvan overdragen. Om de simpele reden dat het daar tijd voor is.
De opleiding begon ruim 18 jaar geleden. Dat wist ik toen overigens zelf niet, ik dacht dat ik een jaarprogramma startte, iets dat ik nog niet eerder had gedurfd. Pas in de loop van dat jaar begon het mij (en de deelnemers…) te dagen dat we in een opleiding verzeild geraakt waren. Na dat jaar wilde een deel van die groep een tweede jaar, toen werd het helemaal duidelijk. Al duurde het ook toen nog een half jaar voor duidelijk werd waartoe ze werden opgeleid: het stembevrijderschap. Ik had toen net het woord stembevrijding bedacht, en kort daarna vastgesteld dat ik dus een stembevrijder ben. En dat dat ook was waartoe ik wilde opleiden.
Jaar na jaar heeft de opleiding zichzelf verder ontwikkeld. Het programma werd uitgebreider, de groepen groter, er kwamen andere docenten bij, met ieder weer eigen kwaliteiten en invalshoeken, we lieten onderdelen los, kregen nieuwe ideeën, durfden meer. En wat ook groeide: het veld van stembevrijding. Inmiddels hebben er ongeveer 270 mensen de opleiding gevolgd die door het hele land en in diverse andere landen activiteiten organiseren en is stembevrijding gewoon niet meer weg te denken.
Nou zou het eigenlijk wel mooi zijn als onze opleiding blijft bestaan, zodat het veld van stembevrijding steeds verder kan groeien in omvang én in kracht. En de afgelopen tijd realiseerde ik me: dat hangt niet meer van mij af. Ik kan een stapje terugdoen, mijn collega’s Sarah en Anna zijn inmiddels zo ervaren én zo bekwaam dat ze prima in staat zijn om de opleiding te gaan leiden. En er dan natuurlijk hun eigen draai aan te geven, want dat moet, wil het echt levend blijven. Ze hebben mij gevraagd om er als gastdocent aan verbonden te blijven en dat doe ik heel graag. En daarnaast ga ik meer ruimte krijgen, nou, dat lijkt me heerlijk.
Hieronder vertellen Sarah en Anna je meer over deze aankomende verandering. En als jij voelt dat er een stembevrijder in jou huist dan blijf ik zeggen: kom maar, je bent welkom, het is werkelijk vreugdevol werk, en de wereld heeft er grote behoefte aan.
Met een hartelijke groet,
Jan Kortie
Ja, alles verandert
Veranderingen komen soms zo prachtig bij elkaar in het leven. Zoals, daar waar Jan toe is aan het loslaten van het eigenaarschap van de opleiding, hebben wij veel zin in vernieuwing van die opleiding.
Het was even wennen aan het idee, maar ook leverde het vrijwel meteen een ruimte op voor nieuwe kansen. We voelen allebei: er sluit een deur en tegelijkertijd opent zich een andere. Hoe meer wij ons verdiepen in het nieuwe, hoe meer energie er in ons allebei vrijkomt.
De opleiding behoudt allerlei aspecten die Jan er met zorg heeft ingebracht en vanuit die basis zullen wij onze eigen klank en kleur er verder in aanbrengen.
De opleiding gaat vanaf de volgende jaargang, dus na de zomer, ‘Ode aan de Vreugde’ heten. Vanaf dat moment gaat de verandering van eigenaarschap binnen onze opleiding in.
Jan blijft dan als gastdocent verbonden aan de opleiding. We zullen blijven genieten van het samenwerken, samen hard blijven lachen en samen bloedserieus aan het werk zijn.
Wat is er nou gekker dan innerlijk verzet creëren
ten opzichte van wat er al is?
Wat is er gestoorder dan je verzetten tegenover
het leven zelf?
Geef je over aan wat is.
Zeg ‘ja’ tegen het leven en zie hoe het leven plotseling voor je begint te werken, i.p.v. tegen je werkt. – Eckhart Tolle
‘Maar dit gaat toch helemaal niet over jou?’ Ik beluister de woorden van Isabel uit een spraakbericht, de violiste (en stembevrijder) met wie ik veel speel, en ik denk bij mezelf: nee… dat dacht ik zelf eigenlijk ook al…
Ze refereert aan een paar zinnetjes uit een nieuw liedje dat ik heb geschreven. Vanaf nu volg ik mijn pad, vanaf nu volg ik mijn hart, ik heb al veels te lang gewaaaacht.
Jij volgt toch al jouw pad?’ vervolgt ze.
Ik snap wat ze bedoelt, want ik volg ook al jaren mijn eigen pad. En toch kwamen deze zinnen op terwijl ik aan het schrijven was. Ik vroeg mezelf meteen af waarom, waar dat dan op slaat. M’n hoofd snapt het niet. Toch heb ik het geschreven en voelen de woorden goed aan als ik ze zing. Dus vroeg ik mezelf af: volg ik dan toch niet mijn pad?
Een paar dagen later valt het kwartje als ik de bovenstaande quote van Eckhart Tolle tegenkom en mezelf hoor zeggen tegen m’n geliefde dat ik me steeds zo vol voel. Van alles. Van de veelheid der dingen. Levend van het ene to do lijstje naar het andere. Ik besef dat ik wel mijn pad volg in de uiterlijke vorm van mijn leven, maar dat dat niet automatisch betekent dat ik mezelf ook verbonden voel met dat pad. Ik realiseer me dat m’n onbewuste me probeert wakker te schudden.
Overgave vs. controle
Het is best een kunst hè, leven? Vanuit welke plek leef jij veelal? Vanuit overgave, of vanuit controle? Vanuit je innerlijke stroom, of vanuit uiterlijke verplichtingen? Vanuit ‘ja’ of vanuit ‘nee’? Overigens bedoel ik met ‘nee’ dan niet de ‘nee’ die onze grens aangeeft, de ‘nee’ die zegt ‘stop!’ Ik bedoel de ondergrondse en indirecte ‘nee’ ten opzichte van wat we voelen. De ‘nee’ die camoufleert, ontkent en wegbeweegt van wat er is.
Ja!
Als we zingen zijn dit precies de twee polen waar we steeds weer vanuit vertrekken: of we zitten in onze ‘ja’ en laten toe, of we zitten in onze ‘nee’ en proberen te maskeren wat er werkelijk is. Overigens gelden deze polen ook binnen de rest van het leven, maar het leuke aan zingen is dat de plek van waaruit we vertrekken zo snel zichtbaar en hoorbaar wordt. Wanneer we durven toelaten in ons zingen dan gebeurt dit soms zelfs zonder te weten wat we nou eigenlijk toelaten. Als we onszelf weten te verrassen in ons zingen zitten we eigenlijk vaak goed. Want dan kunnen er gevoelens en klanken omhoogkomen vanuit een diepere laag in ons die we niet hebben bedacht vanuit ons hoofd. Uiting geven aan die laag vergroot onze aanwezigheid, verdiept onze intimiteit met onszelf en geeft ons meer energie.
Nee!
Terwijl, als we eigenlijk niet willen zijn waar we zijn en daardoor proberen iets anders te zingen dan wat we voelen, dan heeft dit een heel ander effect op ons. Het creëert spanning, of het kan maken dat we überhaupt geen contact ervaren met onze gevoelens. Onze stem klinkt onvrij, vlak, hard, of ongevoelig. We komen terecht in ons hoofd. We verzetten ons, in plaats van dat we iets toelaten. We zitten in onze sluimerende ‘nee’. En dus geven we ook geen ruimte aan dat wat er echt leeft in ons. Zoals Eckhart Tolle het zegt ‘we verzetten ons tegen het leven zelf’.
Het goede nieuws
Overigens is er niks mis met onze innerlijke ‘nee’, met de verkrampingen in ons. Ze horen er helemaal bij. Het heeft soms iets aantrekkelijks om in verzet te zitten, hoe gek dat ook klinkt. Het kan ons de ervaring van controle en een vals gevoel van veiligheid geven, omdat het iets is wat we kennen. Terwijl, als we toelaten (en dus controle loslaten!), dan opent zich soms een nieuwe ruimte. En dat is best spannend. Want wat komt er dan omhoog?
Het kunnen erkennen van je eigen ‘nee’ heeft meteen een ‘ja’ in zich, omdat als je je ‘nee’ erkent je uitkomt bij de waarheid in jou. Dat is precies waar ‘ja’ over gaat, over expressie geven aan jouw waarheid in dit moment, ongeacht waar je bent en wat je voelt. Zo zou je dus voluit ‘NEEE’ kunnen zingen als je merkt dat je in verzet bent en dat is dan weer de weg terug naar je ‘ja’. Het proces van stembevrijding gaat de hele tijd over het bewegen tussen deze beide polen: overgave en verzet. Vrijheid en controle. Liefde en angst. Ruimte en verkramping.
Hoe meer compassie we kunnen voelen voor waar we zijn, hoe meer bewegingsvrijheid we zullen ervaren tussen de beide polen. We hoeven niet een constante staat van overgave of vrijheid na te streven, dat zou ons zo weer in verzet doen belanden… Want dan wordt dat weer iets wat we proberen na te streven en dat haalt ons weer uit de waarheid van dit moment. Het gaat er juist om te voelen dat we het vermogen hebben om tussen beide polen te bewegen doordat we kunnen zijn waar we zijn. Dat alles een ingang is naar onze ‘ja’ en steeds weer de weg terug is naar onze innerlijke stroom. Dus als je jezelf betrapt op verzet, zeg dan ‘hoera!’ ik heb weer een ingang! En eenmaal zingend vanuit die ingang kun je de weg weer terugvinden naar jouw waarheid, jouw gevoelens, jouw hart en jouw pad.
Ondertussen is het nieuwe jaar alweer begonnen. We wensen je een jaar toe vol ‘hoera’ momenten. Dat je maar meer en meer mag houden van waar je bent in dit moment.
En waar je ook bent, weet je uiteraard welkom bij onze zangactiviteiten.
Warme groet,
Anna Fernhout
PS
Zin om ‘Jaaa’ en ‘Neeee’ te zingen? Aankomende zaterdag tijdens HartZing zullen we dit zingen. Het thema is dan ‘loslaten’. Ik nodig je deze avond uit om te voelen in je hart. Om te voelen in de vraag: zit ik eigenlijk op mijn pad? Wat zou ik kunnen loslaten om me nog meer te verbinden met mijn pad? En hoe klink ik daarin?
De kracht van muziek is
het ontwapenen van onze harten
- Vladimir Jankélévitch
Ik houd van bergen. En van heuvels. Vooral vanwege de uitzichten, die hebben me van jongs af aan gefascineerd. Als ik in een voor mij nieuwe stad kom en er is een toren die beklommen kan worden dan doe ik dat als het even kan. Van boven ziet een dal of een stad er altijd vredig uit, en overzichtelijk. Je ziet het grotere geheel en dat is steevast lieflijk. Het oogt geordend. De lelijkheid van wat er daar beneden mogelijk gebeurt zie je niet meer. Ik word dan vervuld door iets gelukzaligs.
Is dat niet naïef? De lelijkheid zie je dan wel niet meer, maar ze is niet weg, ze gebeurt nog steeds. Ja, dat kun je naïef noemen. Maar het is ook nodig en bemoedigend, want ik kom als een lichter mens weer beneden, de schoonheid en de ruimtelijkheid hebben mij goed gedaan. En met die ervaring kan ik weer even vooruit.
Helicopterview
Af en toe een hoger gezichtspunt opzoeken heb ik sowieso in het leven nodig. En ik denk eerlijk gezegd: iedereen. Even uitzoomen, het grotere plaatje zien, een wijder perspectief, de context, de geschiedenis. In ruimte, en ook in tijd. Het is een beweging die ons lichter maakt, in het beste geval. Dat is nodig in deze wereld, waar aan zwaarte immers geen gebrek is en zwaarte heeft een grote trekkracht.
Waar vind je zo’n hoger gezichtspunt? Ik denk dat dat voor iedereen anders is. Maar het heeft te maken met het op zoek gaan naar iets wat je ‘optilt’. Naar iets waar hoop vanuit gaat, en inspiratie. Waar bezorgdheid niet het laatste woord heeft, maar verwondering. Waar cynisme ontleed wordt tot pijn en gemis en daardoor kan kantelen naar verlangen en zelfs compassie. Waar het indelen van mensen of groepen in goed en slecht, schuldig en onschuldig, overstegen kan worden, en menselijke kwetsbaarheid verwelkomd, wie weet zelfs gevierd. Je kunt die hoop aantreffen in een boek, een film, een ontmoeting, een viering, een retraite, een wandeling, een voorstelling, een concert. Dat zijn in potentie allemaal plaatsen van verwondering. Waar zich een groter perspectief ontvouwt en waar we ons dus kunnen herinneren: o ja, dat bestaat ook nog. De dagelijkse realiteit is dan even niet meer de enige werkelijkheid. Er wordt meer ruimte voelbaar, en daardoor worden de perikelen van dit leven ook draaglijker.
Een laboratorium voor vrede
Onze mantra-avonden en zangcirkels willen dat soort plaatsen zijn, en in deze tijd van het jaar nog een beetje meer dan anders. Plaatsen waar je je even terugtrekt uit de dagelijkse sores. We creëren er een soort laboratoriumsituatie waarin we kunnen ervaren hoe het is om in lichtheid en vredigheid bijeen te zijn, zonder dat we de lelijke of de pijnlijke aspecten van het leven hoeven te ontkennen. We geven ons er over aan de muziek, aan het wonder van de samenzang, die altijd weer nieuw is en nooit verveelt. Want muziek is stromen, bewegen. En: muziek beweegt zich altijd naar een voltooiing. Dat is een soort belofte, er gaat een mysterieuze hoop vanuit. De muziek zegt ons eigenlijk: ooit zullen wij als mensheid in harmonie samenleven, in een onvoorstelbaar rijke diversiteit en in werkelijke vrijheid. Ooit. Vandaag nog niet en morgen waarschijnlijk ook nog niet. Maar vandaag en morgen kunnen we al zingend al iets ervaren van hoe het is om in gezamenlijkheid op weg te zijn naar dat ‘ooit’, als in een muzikaal slotakkoord dat harmonisch is, vol, levendig of juist teder, verstild. En in alle gevallen: in zichzelf compleet. Niets meer aan toe te voegen. Voor even ontbreekt het aan niets.
Voor mij zijn die ervaringen altijd weer kostbaar. Ze vervullen me met dankbaarheid, en ook met vertrouwen. Ik kan daarna als een lichter mens mijn weg vervolgen.
Een zonnig perspectief
En voor wie naar nog meer verlangt: we kunnen je nu, terwijl we in de donkerste dagen van het jaar zitten, al vast lekker maken met een zonnig vooruitzicht: we hebben onze zomerretraite weer gepland! Daar laten we ons volstromen met muziek én met stilte, met verwondering en hoop. We vieren er het leven, we laven ons aan de gezamenlijke toewijding, we lachen, we huilen, we zingen, we leven. En daarna hervatten we ons ‘normale’ bestaan, dat dan toch niet meer helemaal hetzelfde is.
Ik ben bevoorrecht dat ik dat kan doen, dat ik me even kan verheffen boven het aardse geworstel. Hoeveel procent van de wereldbevolking kan zich zoiets permitteren? We zijn geprivilegieerde mensen die leven in een geprivilegieerd land. Ik zou van dat voorrecht kunnen afzien en ‘op de grond’ blijven. Maar doe ik daar goed aan? Ik geloof het niet. Ik denk dat ik de wereld meer te bieden heb als ik mezelf steeds weer oplaad met hoop.
En jij? Kom je meedoen?
Je bent van harte welkom.
Jan Kortie
'We do ceremony to help us to remember to remember.' (onbekend)
Mijn hart bonst in mijn keel. Zweetdruppeltjes op mijn voorhoofd. De begeleider kijkt me vol vertrouwen aan. “Sluit je ogen maar, het komt goed.” Ik volg zijn aanwijzing en probeer wat dieper te ademen. Het is mijn eerste ceremonie waarin ik een plant met psychedelisch effect gebruik. Een vriend heeft mij verteld over deze setting waarin onder begeleiding en binnen een duidelijke rituele context een geestverruimend middel wordt gebruikt. De intentie in een dergelijke ceremonie is om jezelf vanuit een ruimer bewustzijn te ontmoeten. Dat kan zijn in de diepte van onbewuste of nog niet doorvoelde lagen in onszelf alsook in de grootsheid en schoonheid van onze (spirituele) essentie.Blijkbaar heeft de roep in mij geklonken toen mijn vriend hierover vertelde. Ik ben gegaan en hier zit ik dan… Ik sluit mijn ogen. En wacht.
Na ongeveer een half uur voel ik dat mijn lichaam spontaan in beweging komt op de muziek die mijn begeleider draait. “Oh!”, denk ik opgelucht, “Dit is wel te doen! Ik hoef alleen maar de beweging van binnenuit te volgen. Dat kan ik vast!” Ik geef mee. En dat blijf ik doen in de vele uren die volgen.
Er ontvouwt zich een innerlijke reis waarin ik op een diepe laag kennis maak met de beweging en het geluid dat ik ten diepste wil maken. Het voelt alsof ik eenvoudig, zonder weerstand en twijfel, mee kan geven met de muziek van mijn ziel. Ik word gedanst, ik word gezongen, ik word gesproken en ik word gezwegen. Ik zou willen dat het altijd zo eenvoudig was. De ervaring maakt diepe indruk.
In de twintig jaren die daarna volgen maak ik vele innerlijke ‘reizen’ met verschillende plantmedicijnen, zoals de psychedelische middelen ook wel genoemd worden. Die naam wordt gebruikt om aan te geven dat het gebruik in rituele setting bedoeld is om bij te dragen aan heling. De Hongaars-Canadese arts Gabor Maté zegt hierover: “Heling gaat over het terugvinden van de verloren delen van onszelf. Het gaat over het hervinden van onze authenticiteit; ons Ware zelf. Om toegang te krijgen tot dat ware zelf moeten we iets aanboren ‘wat vindingrijker is dan ons verstand’. Psychedelica kunnen daarin een hulpbron zijn.”
Psyche-delisch stamt van het woord ‘psyche’, wat in oorsprong ‘geest/ziel’ betekent. ‘Delisch’ komt van ‘deloun’ dat ‘onthullen’ betekent. Voor mij vallen zowel zingen, muziek, stembevrijding als de plantmedicijnen daarom onder de psychedelica. Zij zijn allen vindingrijker dan ons verstand. In staat de diepte en de rijkdom van onze geest/ziel te onthullen. Ook in staat ons te spiegelen of laten voelen waar we onszelf blokkeren om de muziek van onze ziel vrij door ons heen te laten stromen. Dat kan pijnlijk en confronterend zijn. We leren in de psychedelische ervaring altijd iets nieuws over onszelf wat we niet meer kunnen vergeten maar, wat daarna vaak een weg van integratie vraagt.
Het werken met psychedelica is een rijk én spannend pad dat steeds meer populariteit ontmoet. In mijn visie is dat niet voor niets. De tijd is rijp. Het past bij de transformatie en de bewustzijnsverruiming die in deze tijd gaande is. Het biedt ons één van de vele mogelijkheden die ons geboden wordt om onszelf en de wereld een stukje te helen.
Werken met psychedelica vraagt eerbied, zorgvuldigheid, de juiste intentie en een veilige verbonden setting. De vorm van een ceremonie met een duidelijke structuur en een gewijd karakter, ondersteund door ervaren begeleiders, biedt daarin een veiligheid en houvast waarin ruimte ontstaat voor alles wat zich aan wil dienen.
In de afgelopen tien jaar heb ik jaarlijks vele ceremonies met verschillende plantmedicijnen begeleid. Sinds 2022 geef ik binnen het Centrum voor Stembevrijding ceremonies met cacao en zingen. Ik ben heel verheugd dat daar vanaf januari ceremonies met cacao en de (legale) psychedelische truffel bij komen. Waar de cacao ons hart opent en ons lichaam aard, verruimt de truffel onze geest en ons vermogen om innerlijk te reizen in ons onderbewuste en hoge bewuste. Muziek, stilte, dans en uiteraard.. zingen, zijn onze trouwe reisgenoten en bieden ons de mogelijkheid onze ervaring te verlichten, in de breedste zin van het woord.
Ik nodig je uit, als je de roep voelt, om ons samen in ceremonie te herinneren dat we zoveel meer zijn dan we ons vaak herinneren. Weet je welkom.
Erica Nap
Al lang genoeg
Ik ben, jij bent, al lang goed
Toen ik 12 was ontdekte ik de gitaar. Ik had een vriendinnetje dat een liedje voor me zong dat ze zelf had geschreven. Ik was totaal verwonderd. Dat kun je dus doen.. Een liedje schrijven dat uit jezelf voortkomt! Ik vroeg m’n moeder om haar oude gitaar die ergens stof lag te vangen en begon met spelen. Vanaf het 1e moment begon ik met het zoeken naar deuntjes op de gitaar die ik zelf mooi vond. En stiekem begon ik wat te zingen op m’n slaapkamer, ver weg van waar iemand het kon horen. Ik had namelijk het idee dat ik helemaal niet kon zingen. Dus werd mijn muziek een soort stiekeme hobby die ik met haast niemand deelde.
Alles in mij doet er toe
Het heeft me jaren gekost om tevoorschijn te komen in mijn eigen zingen en m’n eigen muziek. Met het schaamrood op de kaken. In 2019 nam ik mijn eerste EP op genaamd ‘Alles in mij doet er toe’. Het zinnetje had ik geformuleerd in de opleiding tot stembevrijder. Op een gegeven moment moest je namelijk een boodschap formuleren waarmee je de wereld in zou stappen als stembevrijder. Bij mij werd dat ‘alles in jou doet er toe’. Ik maakte er ‘alles in mij doet er toe’ van zodat ik het als een mantra kon gaan zingen met mensen. Ik herinner me hoe ik op een gegeven moment huilend in de studio stond. Ik voelde me gewoon zo onzeker over wat ik daar aan het doen was. Het idee dat ik mijn muziek ging lanceren, de wereld in(!), was angstaanjagend.
Toch deed ik het. Ik ploeterde door. Stap voor stap. Door alle negatieve overtuigingen, onzekerheden en aanvallen van schaamte heen bleef ik voelen dat het ertoe deed wat ik aan het doen was. Mijn stem, mijn muziek, verlangde ernaar om naar buiten te komen. En de liedjes die ik had geschreven en zong gingen precies over het proces waar ik zelf in zat: ik was bezig om mijn eigen stem te bevrijden. Dwars door de modder heen! En zo bewoog ik steeds weer van krapte naar vrijheid, van het donker naar het licht, van angst naar liefde tot dat de EP eindelijk klaar was en ik hem de wereld in stuurde. Met knikkende knietjes.
Al lang genoeg
Inmiddels is het vier jaar later en werk ik aan mijn 3e EP. Sta ik nog steeds te huilen in de studio? Nee. Hoewel dat ook echt prima zou zijn voor me. Maar er is meer lachen dan huilen op dit moment, en ik verwonder me over mijn eigen plezier en lichtheid terwijl ik muziek aan het opnemen ben. Ik heb er vooral erg veel zin in om nieuwe muziek uit te brengen.
Ben ik daarmee bevrijd van al m’n angsten en onzekerheden om tevoorschijn te komen? Dat zou wel leuk zijn, hè. Dat dit zo’n succesverhaal zou zijn waarbij ik dan nu met jou deel dat ik al die delen in mezelf heb opgelost en nu als een verlicht wezen voortschrijd door dit leven. Helaas. Zo is het niet. De angst is er nog steeds. De schaamte en onzekerheid soms ook. Maar er is iets bijgekomen. En daarmee voelt het anders. Ik zat me deze week af te vragen wat ‘dit andere’ dan eigenlijk is. En ik kwam uit precies bij datgene waarover ik zing op mijn nieuwe EP, namelijk dat ik meer en meer voel: ik ben genoeg. Precies zoals ik ben. Al lang genoeg. Wat een opluchting. Er is een laag in mezelf waar ik in kan thuiskomen waar ik niet de druk voel om ook maar iets meer bijzonder, interessant of getalenteerd te zijn. Het is de laag waarin ik voel ‘dit ben ik’. Niet meer en niet minder. Het is vanuit deze plek dat ik wil geven wat ik te geven heb en graag de verbinding aan wil gaan met jou.
Misschien ben je wel eens bij HartZing geweest, dan heb je de tekst van het lied ‘Al lang genoeg’ al meegezongen. We zingen het namelijk iedere maand tijdens deze zangcirkel. ‘Al lang genoeg’ is het titellied van m’n nieuwe EP en staat sinds een week online. Dus je kunt het nu overal beluisteren. Op 11 mei vieren we de lancering van mijn nieuwe EP (die in 2024 helemaal zal uitkomen) met een Heartfire concert in de Duif, in Amsterdam. Zing je mee? Dat duurt nog wel een tijdje hè.. Gelukkig hebben we een agenda vol met zangactiviteiten. Van dagen die je kunt volgen bij ons, mantra-avonden, zangcirkels en noem maar op.
Wat wil er in jou bevrijd worden? Wat het ook is, weet je welkom. Met jouw stem. Precies daar waar je bent. Dat is helemaal genoeg.
Warme groet,
Anna Fernhout
Het lied liet me duidelijk weer voelen: de gezamenlijkheid van de eenzaamheid, die daardoor warm aanvoelde i.p.v. koud. (Een deelnemer)
Tijdens de eerste avond van een retraite die ik deze zomer in Spanje volgde dansten we met de hele groep op een mooi Spaans nummer van Mercedes Sosa. Ik kende het lied nog niet, maar werd getroffen door de tekst. Niet dat ik die meteen verstond, integendeel. Maar één refreinregel verstond ik wel, en dat was genoeg. Todo cambia, zong ze, keer op keer, todo cambia. Ofwel: alles verandert. Wat een intrigerend besef: alles verandert. Nou ja, behalve die refreinregel dan, die kwam steeds weer terug. Maar eigenlijk veranderde die ook, want iedere keer dat hij kwam zongen we ‘m gezamenlijk steeds uitbundiger mee.
De verwarming doet het
Na de zomer bleef dat regeltje hangen. Juist door de bondigheid van die twee korte woordjes drong het besef over de betekenis ervan nog dieper tot me door. Twee woordjes die me enerzijds confronteren, want er is van alles waarvan ik niet wil dat het voorbijgaat. Maar anderzijds geven ze me ook troost en bemoediging, want er is ook van alles waarvan ik echt hoop dat het overgaat. En per saldo is het effect dat ik me wat zachter en opener ga voelen. Todo cambia brengt me bij een besef dat ik het leven niet in de hand heb en ook niet hoef te hebben.
Een paar weken na die retraite kregen die twee woordjes in mij een nieuwe melodie en werd er weer een mantra geboren, die ik sindsdien heel graag met groepen zing. Na afloop van zo’n zanggelegenheid stuurde een van de deelnemers me een mailtje waaruit ik het citaat geplukt heb dat boven deze column staat, want ik vond dat zo’n prachtige verwoording van wat zingen kan doen: het lost onze eenzaamheid niet op maar verwarmt ‘m wel. En dat hebben we nodig, want we leven in een wereld waarin er van alles aan de hand is en waarin ook heel veel afstand, eenzaamheid en kilheid bestaat.
Komende week zullen we dit lied weer zingen, tijdens de mantra-avonden die we houden rond Allerzielen, eerst op woensdag in Huissen, daarna op vrijdag in Amsterdam. Traditiegetrouw herdenken we op of rond 2 november onze dierbaren die gestorven zijn en laten we hun namen klinken in de ruimte. We zingen voor hen, we zingen voor onszelf, we zingen voor elkaar. En natuurlijk gaat ons hart dan ook uit naar al onze medemensen op deze aardbol die op dit moment in rouw, angst en wanhoop verkeren. Voor al die plekken waar vrede zo ver weg lijkt. We zullen ook Ohm, Shalom, Salaam zingen, misschien met de moed der wanhoop, misschien met een bloedend hart. En als het al naïef zou zijn om te denken dat de vrede daardoor dichterbij komt dan zal het toch in ons z’n openende en verzachtende werkzaamheid kunnen hebben. Want werkelijk vrede vinden in en met het leven vergt oefening voor ieder van ons. Een vrede die niet iets wegmoffelt onder wat dan eufemistisch de mantel der liefde genoemd kan worden, een vrede waarin niemand meer de schuld in de schoenen geschoven krijgt, een vrede die iedereen en alles kan verwelkomen, zo’n vrede vergt oefening en zingen kan daar deel van zijn.
Behalve verzachting is er nog iets nodig: stevigheid. Fermheid. Dat is niet een krampachtig vasthouden aan het bestaande, maar een stabiliteit die steeds weer durft los te laten. Vanuit een diep weten dat je misschien soms even kunt voelen en dat zegt: het leven heeft het goed met ons voor. Dit leven is verbonden met al het aardse en bovenaardse, met het begrijpelijke en het onbevattelijke en onnoembare. Dit leven is een stroom, oneindig, overvloedig, ontzagwekkend veel groter dan wij ons zelfs maar kunnen voorstellen. Een stroom die, je raadt het al, steeds verandert. Want todo cambia.
Het laatste woord
En gelukkig hebben we muziek. Het wonder van de muziek. De muziek die ook stroomt, nooit vastgegrepen kan worden en ons zo helpt om los te laten, om te laten gaan wat ons niet meer dient, om te laten gaan wat of wie ons wordt ontnomen door het leven. En uiteindelijk ook om dat leven te vieren. Om onze dankbaarheid te uiten, wat trouwens op zich al een beweging is waar we én zachter én steviger van worden. En soms gaat dan in golven. Dan zingen we, en dan huilen we , en dan zingen we, en dan huilen we, en dan zingen we weer. Todo cambia, immers. Maar hoeveel tranen er ook nog zullen moeten stromen, het zingen zal het laatste woord hebben. Ooit, vroeger of later. Dat beloof ik je.
Kom je meezingen? Je bent van harte welkom. Ook bij tal van andere prachtige activiteiten die waar we je graag hieronder meer over vertellen.
Jan Kortie
Delen is Helen
Ton:
Het heeft mij jaren gekost om het donker van me af te schudden en het licht in mijn hart te ontdekken. Ik zat op slot, was naar binnen gekeerd en had de neiging om alles zelf te doen en op te lossen. Een echte doe-het-zelver. Ik was bang om te delen. Bang voor het oordeel en de afwijzing van anderen. Bang dat mensen zouden ontdekken dat ik eigenlijk een ‘no-body’ was, iemand die niets kan en met wie het ook nooit iets zou worden.
Maar ergens op de achtergrond was er ook altijd een diep verlangen naar de vrijheid en ruimte om helemaal met open armen in het leven te durven staan. En dat heeft voor mij de verandering gebracht. Ondanks de angst ben ik dingen gaan doen waarbij ik wel moest gaan delen. Cursussen, workshops, opleidingen. Groepen waar mijn angst en mijn woede net zo welkom waren als mijn vrolijkheid en mijn liefde. Plekken waar ik met al mijn kwetsbaarheid en kracht precies mocht zijn wie ik op dat moment was.
En stembevrijding heeft daarin voor mij heel veel betekend. Het is een hele directe manier om alles wat ik van binnen ervaar met de buitenwereld te kunnen delen. En juist dat delen zorgt ervoor dat ik het niet langer van binnen met me mee hoef te dragen. Dat er steeds weer een beetje meer ruimte en vrijheid komt waar ik zo diep naar verlangde.
Delen is helen zeggen ze wel eens en dat ervaar ik ook steeds weer in de ‘Zingen Verbroedert’ workshops. Met mannen onder elkaar zijn en zingen is een speciale ervaring die ik alleen maar kan omschrijven als enorm helend.
Daarom ben ik ook zo blij met de ‘Man & Stem’ serie die ik vanaf januari samen met Joris in Arnhem ga geven. Joris doet de muzikale begeleiding bij de mannenworkshops en we zijn een heel fijn team samen omdat we elkaar heel goed aanvullen en ondersteunen. We weten uit ervaring hoe spannend het is om jezelf te laten zien en horen en met de ongedwongen en lichte energie waarin wij werken proberen we steeds weer een veilige bedding te creëren die helpt om ieders geluid helemaal welkom te laten zijn.
Joris is naast muzikant ook stembevrijder en is daar eigenlijk al op jonge leeftijd vanuit een innerlijke noodzaak mee begonnen zoals uit onderstaand verhaal blijkt.
Joris:
Vroeger deelde ik de eettafel met mijn vader en moeder, mijn broer, broertje, zus en zusje. We deelden het eten, de huisdieren, het bad, het speelgoed en de aandacht. En iedereen maakte daarbij zijn eigen geluid om gehoord te worden. In die veelheid van geluid durfde ik niet altijd mijn eigen stem te laten horen.
Regelmatig ging ik in mijn eentje hardlopen langs de rivier. Ik stopte dan halverwege bij de bocht en liep naar de rand van de pier. Daar keek ik of ik echt alleen was. En dan ging ik brullen. Zo noem ik het even voor nu, een soort beestachtig oer-geluid. Vol overgave deed ik dat en even mocht alles stromen net als het water in de rivier. En fris rende ik dan weer verder naar huis. Gek genoeg, heb ik me nooit afgevraagd, wat ik daar deed en waarom het zo bevrijdend werkte. Blijkbaar was er de natuurlijke behoefte om mijzelf te laten horen.
Ruimte in durven nemen met je eigen geluid, hoeft natuurlijk niet hard en luid. Ook heel zacht zingen kan mij soms terug bij mijn kern brengen en iets openbreken. Het is denk ik de uitdaging jezelf in al die kleuren te ontmoeten en daarmee het vertrouwen te krijgen dat alles er in jou toe doet en gedeeld mag worden. Ook dat beest, dat wil brullen doet ertoe en dat kleine jongetje in je, dat zijn verdriet wil laten klinken.
Onze eettafel is nu iets kleiner, met mijn vriendin mijn zoon en zoontje. Maar het geluid is er niet minder om, en ook nu val ik soms stil. Meestal gooi ik er dan maar een geluid uit, een zucht, een kreet, een brul. Dat is enorm bevrijdend. En dan voel ik ook meteen weer: Wat is het fijn om me te laten horen. Wat is het fijn om er te zijn!
Ton:
Ja het is zeker fijn om er te zijn. Maar dat is niet altijd zo makkelijk te ervaren. Soms heb je daar een beetje hulp bij nodig. Daarom hebben we met Man & Stem een plek gecreëerd waar de helende kracht van samen delen door kan groeien. Een plek waar we de ervaring kunnen verbreden en verdiepen. Een plek waar me naast stembevrijding ook met adem- en systemisch werk aan de slag gaan. Een maandelijkse afspraak met andere mannen en met jezelf om naar binnen te gaan en van daaruit je eigen geluid helemaal te kunnen laten horen.
Een maandelijkse afspraak als een soort onderhoudsbeurt. Een mannen APK. Een moment waarbij je even tijd voor jezelf vrijmaakt. Hoe gaat het met me? En ook een moment om te ervaren, al is het maar een klein beetje: Wat is het fijn om er te zijn!