Nieuws
Niet zelden dacht ik dat er iets mis was…
het ene moment met de wereld,
het andere moment met mezelf.

Nu zie ik dat er niets mis was,
maar dat er iets miste.
En precies voor dat gemis
ben ik.
Eigenlijk zou er wat mij betreft een lange stilte mogen vallen na deze prachtige woorden van collega stembevrijdster Jetske Overthun. Of een lied. Iets dat recht doet aan hoe mijn hart zingt als ik deze zinnen lees.

Wat als er niets mis is?
Want eerlijk is eerlijk: ook ik zie met grote regelmaat tekorten. In mezelf, in een ander, in de wereld, in het leven…
Tekorten in mezelf, zo ontdekte ik al vallend en opstaand, laten zich niet zo gemakkelijk wegpoetsen. Tekorten in een ander.. tja, we weten allemaal dat dat zelden een bevredigend project wordt. En de tekorten die mij overspoelen wanneer ik de moed vat het wereldnieuws binnen te laten, liggen al helemaal buiten mijn invloedssfeer.

Dat alles kan me verleiden tot frustratie of hopeloosheid, en ja, dat overkomt me natuurlijk ook.
Maar wat als ik de gedachte toelaat dat er niets mis ís? Niet met mij en niet met deze wereld, maar dat ik eenvoudigweg iets mis. En wat als ik voor dat gemis zélf een antwoord in mij draag? En niet alleen ik, maar ieder van ons. Is dat niet een hoopvolle gedachte?

Zing-geving
Onlangs werd ik gevraagd een workshop Zing-geving te geven tijdens een symposium over mentale gezondheid & zingeving. Het was een prachtige plek om mensen te laten ervaren hoe stembevrijding in korte tijd een diepe, betekenisvolle laag kan raken.

Ik nodigde de groep uit om zingend te weeklagen over een gemis in hun leven. De meesten van ons zijn vertrouwd met het uitspreken van ongenoegen en gemis, maar het verschil met daar klank aan geven is groot. Waar we sprekend soms hopen van het ongemak verlost te worden, geven we zingend juist ruimte aan de diepte ervan.

Dat kan in eerste instantie spannend zijn, zelfs wat beangstigend, zeker als we nog niet zo gewend zijn om die laag in onszelf te betreden. Tegelijkertijd is zingen daarin een bijzonder krachtig instrument: het helpt ons om dieper te voelen, en juist door het stem te geven, ook om er niet in te verdwijnen.

Ruimte voor jouw antwoord
Een antwoord is iets anders dan een oplossing. Ons hoofd is er vaak snel bij om oplossingen te zoeken voor gemis en ongemak. Maar juist waar dat gemis niet opgelost hoeft te worden, maar gevoeld en bezongen mag worden, ontstaat er ruimte voor een antwoord dat van dieper komt. Uit een bron die wijzer is en vaak vele malen creatiever: ons hart bijvoorbeeld.

Na het zingen nodigde ik de deelnemers uit om te schrijven. Ik gaf ze alleen een titel: ‘het lied van mijn hart’.
Toen enkelen hun woorden deelden, werden we stil. Ontroerd. Door de eenvoud, de schoonheid en de waarheid die in ieder van hen zichtbaar werd.

Jij bent het antwoord
Ja, er is gemis in deze wereld. Veel gemis.
En ja, er is óók een bron van overvloed en schoonheid in ieder van ons. Een bron die daarop een liefdevol antwoord wil zijn.

Zingend openen we die poort. Dat is geen theorie of loze belofte, maar iets wat steeds opnieuw zichtbaar, hoorbaar en voelbaar wordt in de workshops, trainingen, zangcirkels en ceremonies die we geven.

En daarom blijven we je uitnodigen. Niet alleen omdat het zing-gevend is, maar vooral ook omdat het vreugde brengt. Verbindt. En vervult.

Want…

jij bent het antwoord.
Altijd. Eerst jij.
Met je hart, en in je hart.
Gesteund door hoofd en buik.

En dan… wij samen.
Veelstemmig. Verbonden. Levend.

Misschien is het uiteindelijk eenvoudig—zoals zoveel in dit universum:
het is muziek.

Vind het lied in je hart.
En zing het.

Met een hoopvolle en verheugde groet,

Erica Nap

Column door: Anna Fernhout

Inhouden? Of.. overschreeuwen?

Inhouden
‘Waarom stopte je met zingen?’
‘Ik voelde: het is genoeg.’
‘O ja? Waarom was het genoeg?’

Ik kijk nieuwsgierig. Zij kijkt bedenkelijk.
We zitten met de groep in een cirkel en reflecteren op de oefening van net, waarbij de deelnemers in tweetallen zongen.
‘Nou… ik denk… omdat ik wel genoeg ruimte had ingenomen.’
‘Ahaaa…’ zeg ik.

Terwijl ze het zegt, zie je haar iets beseffen: Dit is wat ik doe.. Ik neem vaak minder ruimte in uit angst dat het teveel is..
Vaak gaat zo’n beweging van onszelf inhouden niet gepaard met een duidelijke gedachte als: Ik heb genoeg ruimte ingenomen, laat ik maar stoppen.

Het begint juist subtieler.

Een sluimerend gevoel.
Ongemak.
Verkramping.
Onzekerheid.
Schaamte.

Iets wat langzaam onprettig begint te voelen. En om daarvandaan te bewegen, houden we onszelf in.

‘Wil je nog een stukje zingen?’
‘Ja, laat ik dat maar doen dan he’, zegt ze aarzelend maar ook met een twinkeling in haar ogen.
Ik sla een akkoord aan op de gitaar, zij haalt een keertje flink adem en op de uitademing laat ze haar stem vol naar buiten komen. Na haar laatste toon begint ze te lachen, bijna van ongeloof. ‘Dat was lekker!’

Overschreeuwen
Onze ruimte innemen kan spannend en kwetsbaar zijn. Soms houden we onszelf hierdoor in én soms doen we juist het tegenovergestelde: dan overschreeuwen we onszelf.
Een eigen voorbeeld. Ik ben 28 en ik zit in de opleiding tot stembevrijder. Tien jaar geleden. Tijdens een blok doen we met de hele klas een zangoefening buiten. Ik zing voluit. Zo hard als ik kan. Ongeremd.

Na afloop zegt iemand:
‘Ik had daar best wel last van, Anna. Dat harde gezang van jou.’
Ik reageer meteen verontwaardigd.
‘Hoezo!? Dit is toch stem-be-vrij-ding! Als ik ergens voluit mag zingen, dan is het hier toch!?’

Sarah kijkt me onderzoekend aan en vraagt:
‘Vertel eens… als je zo hard staat te zingen, hoe zit het dan met je gevoeligheid? Ervaar je die nog? Ben je nog gevoelig voor je omgeving?’
Ik voel me meteen betrapt..
Want ik weet gelijk het antwoord: nee.
Schaamte komt omhoog.
Ik realiseer me dat ik mezelf aan het overschreeuwen was, zonder het door te hebben. Ik ging over m’n eigen gevoeligheid heen én over die van de anderen.

Inhouden of overschreeuwen: twee kanten van dezelfde medaille
Mezelf inhouden was me jarenlang zó bekend. Als ik het dan aandurfde om m’n ruimte in te nemen dan had ik het gevoel alsof ik die ruimte moest bevechten. Moest afdwingen. Uit angst dat er anders geen ruimte was voor mij. Dezelfde angst die me deed inhouden deed me nu juist overschreeuwen. Herken je dat?
Onder het inhouden en het overschreeuwen zat dezelfde angst in mij die twijfelde: Als ik mezelf écht laat zien, ben ik dan wel welkom? Word ik dan wel ontvangen?

Het hielp mij enorm om dit te kunnen zien. Zodat ik niet over die angst hoefde heen te walsen in mezelf, maar dat ik juist kon oefenen om die angst mee te nemen in m'n zingen. Het was de toegang naar meer verbinding in mezelf en met de ander.

Stembevrijding is een proces wat eigenlijk steeds gaat over het onderzoek: wie ben ik in dit moment? Hoe klink ik hierin? Als ik mezelf niet inhoud en ook niet overschreeuw? Maar als ik mezelf toelaat? Als ik mijn ruimte inneem? Het ene moment betekent dit dat iemand de hele ruimte vult met een kwetsbaar en zacht lied. Het andere moment betekent dit dat iemand voluit de longen uit zijn lijf zingt.

Richtingaanwijzer
Is het dan erg om jezelf in te houden, of juist te forceren?
Nee. Het is juist interessant! Precies daar kunnen we een stap zetten. Want het is vaak een richtingaanwijzer naar waar we vroeger overtuigingen hebben opgedaan over onszelf. Over wie we zijn. Hoe we tevoorschijn denken te moeten komen. Wat gepast is, niet gepast is. Wat wel welkom is en wat niet.  Precies daar, als we ons bewustzijn erbij brengen, kunnen we onszelf nu bevragen: is dit wat ik nog wil? Wil ik mezelf inhouden? Of wil ik mezelf meer laten horen? Wil ik mezelf overschreeuwen? Of wil ik ook m’n kwetsbaarheid laten zien?

Er valt oneindig veel hierin te ontdekken en te bevrijden. Zin om een stap te zetten in jouw zingen? Er staan weer allerlei mogelijkheden bij ons op de planning.

Zo geef ik aankomende vrijdagavond m'n zangcirkel HartZing in Amsterdam. En aankomende maandag 'Naar Binnen en Naar Buiten', een dag stembevrijding.

Groet,

Anna Fernhout

Column door Sarah Jens
Eenvoud
Zo vaak vertel ik het aan deelnemers in een workshop of aan studenten in onze opleiding: in de eenvoud van één toon is de kans op contact groter dan in de veelheid aan variatie van tonen. En toch blijft het ook voor mij steeds weer zaak om in eenvoud te blijven werken.
Als je nieuw bent op het pad van stembevrijding dan kan het echt wennen zijn dat je om te beginnen aan één toon genoeg hebt. Variatie, een patroon van tonen lijkt aanvankelijk veel meer houvast te geven. Als ik dan iemand op weg help in het geven van geluid in één lange toon, dan wordt daarin bij verrassing ineens ruimte ervaren.

Wij leven natuurlijk in een enorm drukke wereld. Daarom alleen al is het heerlijk om in zingen eenvoud op te zoeken. We leven in een wereld van veelheid, drukte, prestatie, waarin multitasking de normaalste zaak is.
Mijn verlangen naar eenvoud en lege ruimte groeit naarmate ik die veelheid voor me zie. Ik oefen in het leren zijn met leegte. Leegte in mij en leegte om mij heen. En ik zeg met nadruk, ik oefen. Want ik vind het echt niet zo makkelijk om stil te vallen.

Afgelopen week trof het volgende moment me:
In de serie De Klank van Rouw en Liefde die ik een paar keer per jaar geef, is een van de programmaonderdelen dat er voor elke deelnemer wordt gezongen door de groep.
Een van de deelnemers die ongeveer al onze programma’s al eens of meerdere keren heeft gevolgd, was aan de beurt om toegezongen te worden.
We zingen dan improviserend, eenvoudig in klanken. Soms zingen we iemands naam. Soms een paar woorden, een zinnetje. Dan weer klanken.
Het is een liefdevol gebeuren. Het raakt vaak een diepere laag doordat er iets ontvangen kan worden, zonder dat je zelf iets hebt hoeven geven.
Aan het einde zijn we even stil en laten we degene die heeft ontvangen weer ‘ontwaken’.

Meestal komt er een tekst als: wat was dit heerlijk. Ik was even in de hemel. Vaak smelt er iets vanbinnen en vloeien er tranen.
En nu kwam een beetje voorzichtig een reactie die ik nog niet eerder had gehoord:
De klanken waren fijn. Mijn naam horen zingen was fijn. Maar elk ander woord of zinnetje daar ging ik van dicht. Het leidde me af. Ik raakte uit contact.

De waarachtigheid van haar reactie raakte me. Zo nauw komt het dus. Zo gevoelig zijn we als mens voor waarheid, echtheid en eenvoud.
Ik voelde mij vanbinnen ontspannen. Misschien had ik haar meer willen geven dan nodig. Het was leerzaam voor me om opnieuw herinnerd te worden aan de kracht van eenvoud. Eén klank, één woord, voor sommige mensen wel een zinnetje, omdat daarin ook een kracht kan schuilen, maar weten dat wat we te geven hebben echt genoeg is. En sterker nog, die eenvoud brengt ons ook dieper in contact met vertrouwen, met overgave, met de ruimte die in ons is en van waaruit onze vreugde tevoorschijn kan komen.

Verlang je ook naar meer eenvoud, waarachtigheid, vrijheid, ruimte? In je leven, in je muziek, in jezelf? Weet je dan heel welkom in onze programma’s. Zo geef ik samen met Jan Kortie op Goede Vrijdag een middag waarin ervaringen van rouw en verlies centraal staan en we zingend op zoek gaan naar troost en nieuwe ruimte.

Ook mijn serie over rouw start weer in mei. En in tal van andere bevrijdende en vreugdevolle activiteiten heten we je heel graag welkom!

Warme groet!

Sarah Jens

PS Ben je geïnteresseerd in onze 2-jarige opleiding? Op woensdag 6 mei geven we ’s avonds een oriëntatiebijeenkomst in Amsterdam. Weet je welkom!

War divides, music connects.

De kracht van samen zingen is je vast bekend. Het kan ontzettend verbindend werken – met elkaar én met onszelf. Tegelijkertijd kan zingen ook een manier zijn om ons te verbinden met mensen in de wereld die leven te midden van geweld. Die angstig wakker worden en niet de mogelijkheid hebben om samen te zingen. Al zingend kunnen we onze harten bij hen brengen. En tegelijkertijd een klein steentje bijdragen door geld in te zamelen voor deze prachtige organisatie, die werkelijk van betekenis is in oorlogsgebieden.

Eens per jaar organiseren we de samenzangavond Voorbij Grenzen om geld in te zamelen voor een goed doel. Dit jaar zamelen we opnieuw geld in voor Musicians Without Borders, omdat we deze organisatie een warm hart toedragen. Zij brengen muziek naar mensen die leven in oorlogsgebieden, in samenwerking met lokale muzikanten en organisaties. Met hun activiteiten brengen ze hoop en verbinding op plekken waar dat zo nodig is.

Deze avond zingen we voor vrede. En genieten we natuurlijk ook van het samen zingen. We heten je van harte welkom.

Groet, ook namens Jan en Sarah,

Anna Fernhout

Column door Erica Nap
Zingen als blikopener van de ziel.

Het blijft behelpen…
Schrijven over zingen blijft een vorm van behelpen. Woorden schieten per definitie tekort. En toch proberen we het in deze columns telkens opnieuw. In onze eigen klankkleur, binnen de grenzen van wat taal kan dragen. Natuurlijk telkens weer in de hoop dat het je niet alleen raakt, maar ook in beweging zet. Dat je het niet alleen leest, maar ook komt dóen. Want wat zingen werkelijk met je doet, weet je pas als je zingt.

Dus voel je vrij om meteen door te scrollen naar de agenda. Laat je oog vallen op iets waar je hart van opspringt en schrijf je in. Dat is misschien wel de meest directe weg.
En… als je nog even aarzelt, lees dan vooral verder.

Hoe het begon
Na de stilte komt muziek het dichtst bij het uitspreken van het onuitsprekelijke.
Aldous Huxley

Ik ben zes, misschien zeven. Ik groei op in een gereformeerd boerengezin. Onze wereld is overzichtelijk: kerk, familiebezoek en heel soms de markt. Elke zondag verloopt hetzelfde. We gaan in onze zondagse kleren naar een wat grijze dienst, krijgen een pepermuntje tijdens de preek en thuis een gevulde koek.

Maar één zondag is me altijd bijgebleven.
Een zondag vol kleur, vol leven, vol muziek.
Mijn zondag.
Er komt een gospelkoor zingen.

Een drumstel voor in de kerk. Gitaren. Een bas. Dertig zangers en zangeressen die swingen, lachen, leven. Mijn lijf wil meebewegen. Mijn hart springt open. Dit herken ik, al weet ik nog niet waarvan.
Mijn moeder ziet het en koopt de lp voor me. Ik draai hem grijs. Ik dirigeer het koor. Ik zing mee. Ik kruip erin. Ik bén het koor.  'Later, als ik groot ben, word ik een koor'.

Zingen als blikopener van de ziel
Wat gebeurde daar, die zondag? Wat gebeurt er wanneer muziek ons raakt, wanneer samen zingen tranen oproept, van ontroering of van oud verdriet? Wat gebeurt er als we kippenvel krijgen van een harmonie die ineens ontstaat, of wanneer we in meerstemmigheid klinken als één stem?

Voor mij raakt zingen een diep heimwee. Een heimwee naar samenklank, naar verbondenheid, naar een vreugde die ons niet vreemd is, maar die we in het leven zo gemakkelijk vergeten.
Zingen, en vooral samen zingen, opent iets in ons. Het is een blikopener voor onze ziel. Het herinnert ons aan een lied dat we ooit kenden. Een lied dat nog altijd in ons leeft. Een lied waarin we onszelf thuis weten in een diepe verbinding met ons bestaan.

En ja… het heeft ook praktisch nut
Daar waar zingen ons verbindt met de rijkdom van de ziel, ontsluit het ook iets heel concreets. Via de stem maken we contact met een diepe bron van creativiteit, wijsheid, moed en levenslust. Door te zingen wordt die rijkdom ineens tastbaar. Beschikbaar. Lichamelijk voelbaar.
En als we in deze tijd íets nodig hebben, persoonlijk en collectief, dan is het wel dat we ons af en toe loszingen uit de ruis van de dag. Dat we weer vertrouwen leren voelen in dat wat de waan van de dag overstijgt én bezielt.

Stef Bos verwoordde dat prachtig in Ik zing:

Al is de wereld in de war
Lijkt de dag soms op de nacht
Al zijn wij soms het noorden kwijt
In deze doorgedraaide tijd
Zing zolang je ademhaalt
Zing de longen uit je lijf
Zing je los van deze tijd
Zing, zing jezelf vrij.

En dus…
… is er de komende maanden weer een rijk aanbod aan momenten van samenzang.
Ik nodig je van harte uit voor twee ceremoniële zangcirkels op 6 maart, een innerlijke en uiterlijke reis in klank, muziek en zang, en op 14 mei (Hemelvaart) zingen we de hemel weer naar beneden in onze jaarlijkse cacao ceremonie. Op 5 mei (Bevrijdingsdag) gaan we Voluit zingen voor Vrijheid in de Witte Kerk in Zutphen.

Je bent heel welkom. En als je vragen hebt, neem gerust contact met ons op.

Met een verheugde groet,

Erica Nap

PS Wil je meer lezen over mijn pogen om het wonder van zingen en stembevrijding onder woorden te brengen? Mijn boek Het Vergeten Lied – bevrijd de stem van je ziel is nu verkrijgbaar in geheel herziene editie. Hierin lees je niet alleen hoe het verder ging met dat meisje van zes, maar beschrijf ik ook hoe je jouw eigen Vergeten Liederen kunt herinneren, en welke rol stembevrijding daarin voor jou kan spelen.

Zeg Kes, waar blijft dat filmpje nou?

Een tijdje geleden vroeg ik (Anna) aan al mijn collega’s: ‘Vinden jullie het leuk om een korte video op te nemen voor ons Instagramaccount?’
Nu dacht ik: ‘Kes is vast de eerste die komt met een video.’ Als acteur is hij toch het meest ervaren in het verschijnen voor de camera. Inmiddels zijn we maanden verder en staan alle video’s online. Maar niet die van Kes.

Vorige week vroeg ik: ‘Zeg Kes, hoe zit het met die video?’ Terwijl Kes de redenen beschreef waarom de video er nog steeds niet is, kwamen we erop uit dat in zijn uitleg juist een interessant thema zat voor de video zelf.

En voilà! Hier is hij dan. De video van Kes!
Het leek ons ook leuk om hem hier te delen in de nieuwsbrief. Kes vertelt over zijn neiging tot uitstelgedrag, juist wanneer iets spannend is omdat het ertoe doet. En is die spanning niet universeel? Voel jij soms ook de zenuwen om naar buiten te komen in jouw waarheid, met jouw stem? Het is natuurlijk precies het proces van stembevrijding, waarin we steeds weer opnieuw naar binnen en naar buiten gaan en de ruimte van onze expressie vergroten. De ruimte van onze levendigheid vergroten.

Je ziet de video van Kes hieronder. En natuurlijk vind je daaronder alle activiteiten die we weer organiseren de komende tijd.

Benieuwd naar Kes’ acteerkunsten? Vanaf maart is hij te zien in de nieuwe serie Rust & Vreugd bij MAX op NPO 1!

Een koe leert nooit te loeien, ze doet het gewoon,
en is daar meteen goed in.
Dimitri Verhulst

Toen ik onlangs bovenstaande zin las in een roman van de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst moest ik meteen glimlachen. Wat een ontwapenende gedachte. Een koe loeit gewoon, een haan kraait, een kikker kwaakt. En ze zijn daar meteen goed in. Ja, logisch, ze volgen namelijk hun eigen natuur en ze worden niet weerhouden door schaamtevolle gedachten over of hun geluid wel gewaardeerd zal worden. Ze vergelijken hun eigen geloei, gekraai en gekwaak niet met dat van soortgenoten. Ze zijn, in dat opzicht tenminste, vrij van angst. Ze zijn eenvoudig. En ze zíj́n, eenvoudigweg.

Vrij van angst, dus. Toen ik een jaar of twintig geleden het woord stembevrijding bedacht (of eigenlijk: binnenkreeg) was ik er direct opgetogen over. Eindelijk had ik een goed woord voor het werk dat ik toen toch ook al ruim twintig jaar deed. Mijn opgetogenheid ging vooral over de lettergreep ‘vrij’. Want vrij zijn, dat was precies waar ik zelf altijd naar verlangde en waar zoveel mensen naar verlangen. Vrij zijn om eenvoudigweg mezelf te zijn. Geen vergelijking, geen angst, geen inhouden, geen forceren.

Wat is dat, vrijheid?
Sindsdien ben ik door dat woord ‘vrij’ gegrepen. Vrijheid, bevrijding, wat is dat nou eigenlijk? Daar valt van alles over te zeggen, maar ik zal me vandaag beperken tot iets wat ik er nog maar onlangs over leerde. Ik kreeg van m’n uitgever zomaar een boekje toegestuurd van de mij tot dan toe onbekende Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han. Daarin trof ik allerlei inspirerende en trouwens vaak ook uitbundige zinnen aan. Bijvoorbeeld deze:

‘Het ware geluk is te danken aan het doel- en nutteloze, het bewust omslachtige, het onproductieve, het nemen van omwegen, het buitensporige, het overbodige, de fraaie vormen en gestes die geen nut hebben en nergens toe dienen.’

Daar smul ik van, het gaat zo heerlijk in tegen de misvatting die in onze maatschappij algemeen lijkt te zijn dat we vooral moeten groeien en produceren en consumeren. Nee, dus, niet doen, je wordt er niet gelukkig van en de wereld wordt er ook niet beter van. Han beschrijft hier eigenlijk ook waarom zingen ons gelukkig kan maken. Doelloos, nutteloos, omslachtig (praten gaat echt sneller…), onproductief, vol omwegen, overbodig. En hij moedigt ons aan om buitensporig te zijn, wat een fantastisch woord is dat eigenlijk: verlaat het spoor dat voor je uitgestippeld werd, volg je eigen spoor!

Maar de passage in zijn boek die mij het meest verraste was deze:

‘Het woord ‘vrij’ betekent etymologisch onder vrienden zijn. Zowel vrijheid als vriend stammen van de Indo-Germaanse wortel fri, wat liefhebben betekent. Vrijheid is vriendelijkheid.’

What’s in a name? Nou, best veel!
Vrijheid is vriendelijkheid, had jij je dat ooit gerealiseerd? Ik niet. Maar er zit veel waarheid in. Als ik me iemand voor de geest haal die werkelijk oprecht vriendelijk is dan is dat een vrij mens. Nu ik deze zin opschrijf denk ik aan Nelson Mandela, die ook op Robbeneiland vriendelijk en in wezen vrij was, ook al werd hij gevangen gehouden. In Nederland zijn er twee politieke partijen die het woord ‘vrijheid’ in hun naam hebben. O, wat zou het interessant zijn als ze dit boekje van Han zouden lezen en vervolgens hun naam zouden aanpassen. Stel je voor: de Volkspartij voor Vriendelijkheid en Democratie, de Partij voor de Vriendelijkheid. Ik zou meteen benieuwd zijn naar hun partijprogramma, jij niet?

Laten we daar maar niet op wachten. Laten we vooral zelf die vriendelijkheid beoefenen. Bijvoorbeeld zingend, in steeds meer vrijheid. Mij wordt natuurlijk met enige regelmaat gevraagd wat stembevrijding eigenlijk is. Dan moet ik altijd weer naar woorden zoeken, want woorden kunnen nooit helemaal beschrijven wat het is. Maar nu zou mijn antwoord zijn: het is de vriendelijkste wijze om je eigen zingen te benaderen. Stembevrijding leert ons namelijk om vrienden te worden met alles wat in ons leeft. Ja, dat kan een heel proces zijn, waarin er veel gebeurt, wat tijd vraagt en geduld. Maar de beloning is navenant: vrijheid, vreugde, ruimte. En mocht je denken dat het vooral navelstaarderij is, nou, het tegendeel is waar, zou ik zeggen. Onze wereld is er enorm bij gebaat als jij en ik vrijer, vriendelijker en gelukkiger worden.

Een bijzondere avond
Onze wereld is sowieso gebaat bij muziek. Een organisatie die dat al meer dan 25 jaar met veel hartstocht én succes uitdraagt is Musicians Without Borders. Het is dan ook met veel vreugde dat ik je uitnodig voor een bijzondere zangavond die we eind februari als benefiet organiseren voor deze club van gedreven musici die met muziek troost, hoop en verbinding brengen op allerlei plekken op aarde waar oorlog en geweld voor ellende zorgen. Daarover lees je hieronder meer.

Je bent van harte welkom, kom maar lekker zingen, met de overgave én de bekwaamheid van een loeiende koe, een kraaiende haan of een kwakende kikker. Want jij bent daar ook meteen goed in! Wie weet wordt het nog mooi ook. Je vindt ook een selectie uit ons verdere aanbod hieronder in de kaders, grote groepen, kleine groepen, individueel, eenmalig, langer durend, live, online, het kan allemaal.

En mede namens mijn collega’s van ons Centrum wens ik je van harte een vriendelijk nieuw jaar toe!

Jan Kortie

Het gaat niet over!

Ik vraag het me wel eens af. En ik hoor het ook mijn klanten en studenten wel eens hoopvol vragen: neemt pijn af, wordt het minder scherp?
Ze hebben het dan over oude pijn die we opdoen in ons leven, in onze jeugd, in verlieservaringen.
Mijn ervaring is dat er perioden zijn waarin mijn pijn en verdriet niet zo op de voorgrond zijn. Dat zijn perioden waarin ik éven kan denken, zou het klaar zijn? Zou ik er genoeg in gevoeld en gekeken hebben? Zou ik er nu genoeg kleuren van kennen?
Het zijn fijne perioden van rust en vrede en van voelen dat ouder worden zo gek nog niet is.
En dan ineens op een dag dient het zich weer aan. Een donkere innerlijke blik, een eenzaamheid die eeuwenoud aanvoelt, een verdriet dat ik al heel lang zo goed ken. Het werd misschien kort daarvoor aangeraakt door iets of iemand.
Is de pijn na al die jaren minder? Nee, hij lijkt hetzelfde als altijd. Een eenzame pijn in mijn hart. Als een goede vriend neemt hij plaats en hij neemt de tijd om een poos te blijven en zich aan me te tonen.

Wat ik gaandeweg leer is om er zo min mogelijk van te vinden. Geen verzet ertegen te plegen. Er mee te zijn, ook als dat weken of soms maanden duurt. In zo’n periode heb ik wel de neiging om me wat terug te trekken. Ik wil niemand er mee lastig vallen. Ik voel ook wat schaamte over de zwaarte die een deel van mij is.
Ik vergeet dan eigenlijk dat contact maken met anderen beweging kan geven in de vaste staat waarin ik verkeer. Als ik dan na een aantal weken iets over de diepte en scherpte van mijn verdriet deel, voel ik me ineens lichter, breekt de zon iets meer door. En steeds denk ik, hoe kon ik dat vergeten, dat delen een sleutel is tot beweging en ruimte.

Onlangs was er een deelnemer in mijn serie De Klank van Rouw en Liefde die met luide stem uitriep: ‘Het gáát niet over!’ Bijna als een soort propaganda klonk het. Met een urgentie waarin diepe kennis en ervaring doorklonk.
‘Pijn gaat niet over! Het enige wat helpt is delen!’ Dat was de tweede zin die met enige urgentie uitgesproken werd. Dat laatste kon ik volmondig beamen. Dat is immers de reden waarom ik dit programma ben gaan geven.
We lossen ook in deze serie de pijn niet op met elkaar, maar het delen helpt wel om te voelen, ik ben niet alleen, we zijn samen onderweg. Dat samenzijn geeft ruimte. Ruimte voor vreugde, voor muziek, voor liefde die weer gaat stromen.

Wat ik zo mooi vind aan ons stem-bevrijdende werk is dat alles in de trilling van onze stem mee kan komen. Alles wat vanbinnen leeft kan muziek worden. Ik zie in mijn werk dat bij veel mensen in een eerste laag pijn of schaamte leeft die verscholen is geraakt en dat deze dan vrijkomt als ze gaan zingen.
Vlak daaronder is het licht, is er ruimte, leeft plezier, leeft de stromende liefde die we in wezen zijn.
Niet voor niets wordt in de serie over rouw ook veel gelachen en stromen er tranen van ontroering en liefde. Niet voor niets heet deze serie ook ‘De Klank van Rouw en Liefde’. En niet voor niets heet onze opleiding tot stembevrijder ‘Ode aan de Vreugde’.

Het leven en ook stembevrijding vragen best een beetje moed. De moed om in contact te willen zijn met pijn, die van onszelf en de ander. Om er niet aan te sleutelen, maar ernaar te kijken en te luisteren. En evengoed vraagt het moed om vreugde en liefde en levendigheid uit te nodigen en toe te laten als die zich aandient.
Ik schrijf in deze column over pijn en verdriet, omdat ik het belang zie van ruimte geven aan alles wat in ons leeft, dus ook aan die wat donkere kant. Wetend dat we in wezen een bron van licht, muziek en liefde zijn en dat onze pijn, onze gewondheid een doorgang vormt naar dat licht, naar die eindeloze muziek.

Mijn wens is dat de kring van stembevrijders zich als een steeds grotere ‘olievlek’ over de wereld zal verspreiden om iedereen met enige urgentie toe te roepen, kom maar, laat je maar horen, deel het maar, het gaat misschien niet over, maar we kunnen er wel samen in zijn, er muziek van maken, kom maar!
Als jou dit ook aanspreekt, weet je dan heel welkom!
In mijn serie ‘De Klank van Rouw en Liefde’ die in februari begint, in onze opleiding ‘Ode aan de Vreugde’ waarvan in het najaar de 22e lichting start en in al onze andere programma’s.
In al die groepen kan je ervaren, het leven moet wel door mij heen geleefd worden, maar ik ben niet alleen. We ontmoeten elkaar in de muziek.

Liefs,

Sarah Jens

Het leven vraagt ons niet om geschikt te zijn,
maar om beschikbaar te zijn
 column van Ton van Wolde

Heel lang heb ik mezelf gezien als iemand die nooit ergens goed in zou worden. Dat was voor mij logisch want ik heb namelijk geen doorzettingsvermogen, geen discipline en geen focus. Tenminste, dat heb ik mezelf altijd voorgehouden. En dan wordt het lastig. Je moet namelijk minimaal 10.000 uur met je volle aandacht ergens mee bezig zijn om er goed in te worden, zeggen de experts. Oefenen dus. Actie. Doen! Niet echt woorden die passen bij mijn voorkeur voor niets doen, stil zitten en ‘zijn’.

Zo heb ik al van jongs af aan een enorm verlangen om echt goed piano en gitaar te kunnen spelen. Maar dat zit er gewoon niet in. Het lukt me niet om langere tijd met mijn aandacht ergens bij te zijn. Ik moet het doen met bevliegingen van een week, hooguit twee, waarin ik ineens de geest krijg en elke dag bezig ben met een instrument. Maar voor ik het weet is er alweer een maand voorbij waarin ik er geen vinger naar uitgestoken heb.

En zo gaat dat met alles in mijn leven. Bevliegingen. Bubbels van energie die opkomen en ook ineens weer verdwenen zijn. Dat is hoe mijn systeem werkt. Niet echt een doorgaande stroom van aandacht ergens voor hebben, niet de wilskracht, de drive, de energie, de 10.000 uur om er helemaal voor te gaan. That’s me! Maar ik heb geleerd er liefdevol naar te kijken.

En ik heb ook geleerd dat onder alles wat ik hierboven schrijf uiteindelijk mijn angst om niet goed genoeg te zijn, om te falen, om afgewezen te worden zit. Die angsten zijn hardnekkig en hebben een levensstrategie gecreëerd die me gevangenhoudt. Ik vecht ertegen of ik leg me erbij neer. Zelfs het er liefdevol naar kijken is een strategie om ermee om te gaan.

Door de overtuiging dat ik geen doorzettingsvermogen heb en dus nooit ergens goed in kan worden, kon ik een groot deel van mezelf niet zien. Bijvoorbeeld dat mijn bevliegingen ook heel veel opleveren. En dat het enorm waardevol is dat ik ruimte heb om beschikbaar te zijn voor wat er via mij geleefd wil worden. Want wat een weelde is het om af en toe gevoed te worden door een bubbel van energie waarin liedjes ontstaan, workshops gecreëerd, teksten geschreven, boeken gelezen en instrumenten bespeeld worden.

En door die andere kant ook te kunnen zien wordt het geheel zichtbaar. Mijn geheel. En zie ik dat ik met gemak aan 10.000 uur stil zitten, niets doen en ‘zijn’ kom. En dat al die uren niet weggegooid zijn maar juist een duidelijke richting hebben. Want werkelijk alles in mijn leven draait de hele tijd om dat ene onbekende waar geen woorden voor zijn. Bewustzijn. Gewaar zijn. Aanwezig zijn. Wijsheid. Een honger om ‘de waarheid’ te kennen. Dat alles blijkt ineens een onaflatende stroom van oefenen en actie! Alleen gaat het niet over doen maar over zijn.

En ondanks dat alles blijft er iets in mij roepen dat het niet genoeg is. Een stem die vergelijkt en oordeelt, die anders wil zijn, die mooier, beter, muzikaler en gedisciplineerder wil zijn.

Maar er is door al het oefenen wel iets wezenlijks veranderd. Ik herken het. Ik zie het. Ik hoor het. Het mag er zijn, maar ik luister er niet meer naar. Ik identificeer me er niet meer mee. Nee, ik zing!

Want in al het werk wat ik gedaan heb op mijn zoektocht is stembevrijding voor mij de meest pure en directe vorm gebleken om contact te maken met wie ik ben. In het zingen kom ik mijn hele zelf tegen. Mijn aannames, overtuigingen, verwachtingen en wensen. En mijn ruimte en vrijheid om de muziek te laten ontstaan en stromen precies zoals het wil.

En ik hoef er niets voor te kunnen, te weten of te doen. Ik hoef alleen maar beschikbaar te zijn voor wat er via mij geleefd wil worden. Voor wat zich aan ervaring, gevoel en geluid aandient. En verwonderd te zijn over wat er komt en hoe dat klinkt.

En zo kan het dus dat ik ondank de angst en zonder doorzettingsvermogen, discipline en focus goed geworden ben in aanwezig en beschikbaar zijn. En ik ben dankbaar dat ik dat nu helemaal in mag zetten in mijn werk als stembevrijder. Het helpt mij om de veilige ruimte te scheppen om mensen thuis te kunnen laten komen. Thuis op de plek waar ze aanwezig en beschikbaar zijn voor hun eigen unieke muziek die moeiteloos en oneindig wil stromen.

Ben jij beschikbaar om dat ook (weer) een keer te ervaren?

Groet,

Ton van Wolde
Het lied moet gezongen worden zoals het is.
Opdat ook de dood en het verlies kan worden opgenomen in het grote lied,
het levenslied dat in ons allen wordt gezongen.
Deze smart, dit lijden, dat ons tekent en opent.
En verbindt.
(Hans Korteweg)

Een attente collega-stembevrijder stuurde mij een indringende blog over rauw verlies, die Hans Korteweg onlangs schreef, hierboven tref je daarvan de laatste zinnen aan. Het lied moet gezongen worden zoals het is. Dat zou een definitie van stembevrijding kunnen zijn. Want als we echt vrij zijn dan zingen we ons lied precies zoals het in ons leeft. Het omgekeerde is trouwens ook waar: als we ons lied zingen, ons eigen lied, zonder het mooier of interessanter of vrolijker of smartelijker of wat dan ook te maken dan het is, dan bevrijdt het zingen ons.

Maar o, wat kan dat moeilijk zijn. Wat kan dat een moed vergen. En geduld, toewijding, bereidheid, vertrouwen. Gelukkig is de beloning groot, als we blijven vertrouwen op ons eigen proces, op ons eigen tempo. Over die beloning zo meteen meer. Eerst nog even terug naar de woorden van Hans Korteweg. Ik citeer graag nog wat zinnen uit zijn verhaal, want hij zegt het zo mooi.

(…) arme wij, mensen van deze wereld, door het lot getroffen. Arme mensen, die verliezen, onomkeerbaar verliezen, door ziekte, terreur, oorlog, domme pech, door wat wij elkaar aandoen en ook gewoon door hoe het is hier op aarde, waar alles kan gebeuren.
Het verlies is geen schijn, het is in dit bestaan werkelijk. Het is echt en het moet erkend worden. Dit klaaglied, het moet gezongen worden. Van rauw tot verwerkt, in alle toonaarden. En het moet gehoord worden. De treurzang van alles dat leeft, even leeft. Het lied van het verlies dat eigen is aan het leven.

Arme, rijke mensen
Hoe pijnlijk de tekst ook is, hij vervult mij met hoop. Hoop voor de wereld waarin wij leven. Want iedere keer als we onze pijn erkennen en delen met elkaar dan kan er iets verzachten, en is dat niet wat onze wereld nodig heeft? Dat begint dus niet bij anderen die nodig moeten veranderen, maar bij jou en mij. En we mogen ons heel gelukkig prijzen. Want ja, wij zijn arme mensen die door het lot worden getroffen, maar wij zijn ook rijke mensen: we hebben muziek! We kunnen ons lied zingen, zodat het gehoord kan worden. En misschien nog mooier: we kunnen samen zingen. Dat is geen kleinigheid, geen detail aan de zijkant van ons bestaan, nee, dat is een heel kostbare menselijke mogelijkheid. Het is een geschenk dat voor ons allen bedoeld is en dat we ons leven lang kunnen uitpakken. En het wonderbaarlijke is: ook als dat lied een klaaglied is, is het een geschenk, zowel voor degene die zingt als voor degenen die het mogen horen.

Dat durf ik te zeggen omdat ik het al keer op keer heb zien en voelen gebeuren, bij mezelf en bij anderen. Het klaaglied is soms heel vers, soms is het al oud en moet het uit diepe lagen opgegraven worden. Het komt bijna altijd aarzelend op gang, voorzichtig. Kan het hier? Word ik echt beluisterd, kunnen jullie mij aanhoren? Ben ik niet te veel, is mijn lijden niet te groot? Of juist: is mijn leed niet onbeduidend vergeleken bij dat van zoveel anderen? Het klaaglied is soms rauw en soms pijnlijk mooi. En als het oprecht is kan het niet anders of anderen worden erdoor aangeraakt. Geraakt in hun eigen verdriet, maar ook in hun eigen verlangen en zelfs in hun eigen moed.

Het lied moet gezongen worden…
Het lied moet gezongen worden zoals het is. En het zal gezongen worden. Kom maar meezingen, dat kan op allerlei momenten en manieren, ons aanbod hieronder is divers, in de hoop dat er iets tussen zit wat juist jou, juist op dit moment, kan dienen. Ik pik er voor nu even twee activiteiten uit die binnenkort plaatsvinden en waar bovenstaande thematiek centraal staat.

Half november organiseren we weer een dag die specifiek gericht is op verlies en rouw. We noemen die dag Nieuwe Ruimte omdat dat het lonkende perspectief is: iedere keer als we ons lied zingen zoals het in ons leeft, en iedere keer als dat lied ook kan opgaan in een groter geheel, dan opent zich zomaar een nieuwe ruimte, nog ongekende ruimte. Via een scala van oefeningen en in de warme bedding van gelijkgestemden gaan we op weg naar die ruimte.

Allerzielen
Twee weken eerder, op de laatste dag van oktober, komen we bij elkaar in de Dominicuskerk voor de jaarlijkse Allerzielen-editie van het Lied van de Ziel (en een paar dagen eerder doen we dat ook in Huissen, bij Arnhem). We eren en koesteren onze dierbare overledenen, hun voornamen worden gezongen, en ook dan kan de samenzang klaaglijk zijn, maar ook ruim en wie weet zelfs licht en uitbundig.

Het lied moet gezongen worden zoals het is. Het leven moet geleefd worden zoals het is.
Kom jij je lied zingen?
Je bent van harte welkom,

Jan Kortie

PS
Meer informatie over het verhaal van Hans Korteweg tref je in een van de kaders hieronder aan.

Jeetje, wat lijkt iedereen veel te voelen.
En ik? Ik heb nog niet eens gehuild.
Veel deelnemers lijken te huilen.
Of heel blij te zijn. Of bevrijd.
Doe ik het wel goed?

Toen ik ruim 10 jaar geleden begon met stembevrijding had ik bovenstaande gedachten regelmatig. Ik keek en zag dan veel gebeuren bij andere deelnemers. Ik vergeleek mezelf met hen en ik kwam er dan zelf niet goed vanaf. Ik kon best wel zingen. Ik ervoer geen blokkade op m’n stem en ik kon m’n strot best wel openzetten. Maar ik voelde er niet altijd zoveel bij. Voor sommige anderen leek dat juist wel zo te zijn. Die hadden dan allerlei diepe, persoonlijke, soms zelfs spirituele en bevrijdende ervaringen tijdens het zingen. Twijfel klopte op de deur. Waar zat dan mijn bevrijding?

Tijdens de opleiding tot stembevrijder zei ik als student geregeld ‘Ik voel niet zoveel’.
Mensen zeiden dan vaak tegen mij ‘Ah jawel joh. Je voelt wel degelijk veel!’
Dat was goed en lief bedoeld. Maar ik werd pas echt geholpen toen iemand antwoordde ‘Inderdaad, je lijkt niet zoveel te voelen’.
Opluchting. Want mijn ervaring werd erkend.
Vervolgens vroeg die persoon ‘Hoe voelt dat? Niet voelen?’
‘Hoe niet-voelen voeeelllt?’
‘Ja’
‘Uh. Het voelt dof. Een beetje leeg. Afstandelijk’.
‘Aha. En hoe is dat om te voelen?’
‘Niet fijn’.
‘Waarom niet?’
‘Omdat ik me niet verbonden voel en ik wil me graag verbonden voelen. Het is bijna alsof ik dan buiten het leven sta. Alsof ik het leven doe, in plaats van dat ik echt IN het leven ben’.

Terwijl ik deze woorden uitsprak voelde ik opeens verdriet opkomen. Het kwam er niet uit als een golf van tranen of een explosie van emotie, maar als iets wat diep vanbinnen opwelde in me. Zacht. Kwetsbaar. Het voelen van mijn niet-voelen leek een opening te zijn naar allerlei gevoelens die daarachter schuilgingen. Het was voor mij een enorme eye-opener.

De afgelopen 10 jaar is niet-voelen mijn meest gebruikte ingang geweest naar bevrijding. Dan zat ik weer in een retraite of een opleiding en dan voelde ik me soms opeens buiten de groep vallen. Dan projecteerde ik op anderen ‘jullie voelen van alles en ik niet’. Keer op keer moest ik dan buigen voor het gegeven dat ik niet veel voelde. En dan zei ik opnieuw, aarzelend: ‘Ik voel me erbuiten vallen.. Jullie lijken van alles te voelen, maar ik voel niks!’

Vervolgens begon ik dan steeds vaker te huilen. Er ging van alles stromen. Meer en meer begon ik de muren te doorvoelen van mijn eigen afstandelijkheid. En achter die muren zat een grote kwetsbaarheid, diepe onveiligheid en een enorm grote gevoeligheid. Hoe meer ik ontdekte over de geslotenheid van m’n hart, hoe gevoeliger ik werd en hoe meer mijn hart zich opende.

Regelmatig zegt een deelnemer tijdens een workshop ‘ik voel niet zoveel’ en eigenlijk heb ik dan moeite om mijn enthousiasme te onderdrukken. Mijn nieuwsgierigheid schiet dan omhoog. Vaak denkt een deelnemer dan dat hij het niet goed doet. Terwijl, er is dan niks wat misgaat. We zeggen in dit werk geregeld ‘alles, echt alles kan je zingen’. Dat betekent dus dat je geslotenheid, niet-voelen, vlakheid, mistigheid en afgesplitstheid van je gevoelens allemaal kunt zingen.
Want precies die ervaring is dan je ingang.
Precies daar heb je te moeten zijn.
Precies in het uiten van dat gevoel ligt de bevrijding.

Op 17 oktober geef ik weer de middag stembevrijding ‘Vrijuit Zingen’ en in de avond de zangcirkel HartZing in Amsterdam. Weet je daar welkom met al je gevoelens en niet-gevoelens. Hieronder vind je ook de andere activiteiten van mijn collega’s!

Groet,

Anna Fernhout

Column door...
Kes Blans

Zing het eruit: ook als het pijn doet.

Het is ongeveer vijftien jaar geleden dat ik dit voor het laatst heb gevoeld. En er is niets wat erop lijkt. Het is overweldigend, verwarrend, pijnlijk en verdrietig.
Liefdesverdriet.

Een gevoel dat je eerder verwacht bij een 14-jarige die voor het eerst wordt afgewezen, niet bij een man van 43. Maar blijkbaar kan het op elke leeftijd gebeuren. En nu is het dus weer mijn beurt. Er is wel één verschil deze keer: nu heb ik stembevrijding om me te helpen in dit proces.

Wanneer je een romantische relatie aangaat, open je je hart voor een ander. Dat is ongelooflijk spannend en vraagt moed. In een liefdesrelatie deel je jezelf op een diepere manier dan in welke andere relatie dan ook. Je ziet elkaar vaker — ook op moeilijke momenten. En dan wordt er ineens veel meer zichtbaar.

Er kan van alles worden aangeraakt. Oude pijn die je dacht verwerkt te hebben, komt plotseling weer naar boven. Strategieën die je als kind hebt ontwikkeld om te overleven, worden opnieuw geactiveerd. Ideeën die je over jezelf had, blijken niet meer te kloppen.

Zo dacht ik bijvoorbeeld altijd dat mijn please-gedrag voortkwam uit de wens om aardig gevonden te worden. Maar ik ben erachter gekomen dat het dieper ligt: het komt voort uit een gevoel van verantwoordelijkheid voor het geluk van de ander. Het lijkt een klein verschil, maar het is wezenlijk. En het voelt als een enorme eye-opener. En waarom voel ik me dan verantwoordelijk voor de ander?

Het heeft natuurlijk met mezelf te maken. Het is een oud mechanisme. Vroeger leerde ik dat als ik niet deed wat er van mij werd verwacht, de ander boos werd en zich wekenlang terugtrok. Daardoor ontstond er spanning en verdriet in mijn omgeving, en voelde ik me verantwoordelijk om de sfeer goed te houden. Dus paste ik me aan, deed alles om confrontaties te vermijden — want anders hield de liefde op. En zonder die liefde voelde het onveilig. Een overlevingsmechanisme wat me toen heeft geholpen, maar nu niet meer dienend is.

Bij stembevrijding kunnen dit soort oude mechanismes vanzelf ook naar boven komen. Ik zie het soms bij deelnemers van ‘Zing Het Eruit’. Tijdens het zingen komen dan gevoelens en gedachtes naar boven komen als:
“Zing ik niet te hard?”
“Is het wel mooi genoeg?”
“Neem ik niet te veel ruimte in?”
“Zing ik niet langer dan de rest?”
“Zijn mijn emoties niet te zwaar voor de groep?”
Stembevrijding legt dit soort mechanismes bloot.

Ik heb me de afgelopen weken vaak afgevraagd: is liefde alleen genoeg? Mijn antwoord is: nee. Zonder open communicatie verlies je de verbinding. Natuurlijk zijn er misverstanden, ruzies, triggers. Maar hoe je daarmee omgaat, bepaalt of een relatie houdbaar is.

Kun je elkaar écht horen?
Geef je ruimte aan het verhaal van de ander?
Ben je nieuwsgierig naar waarom je partner geraakt wordt, of een grens aangeeft?
En misschien nog belangrijker: ben je nieuwsgierig naar jezelf?
Waarom raakt die ene opmerking je zo?
Waarom voel je pijn?
Waarom word je boos?
Kun je met een open blik naar jezelf én de ander kijken?

Stembevrijding is een manier om meer helderheid te krijgen in dit soort gevoelens en vragen. De neiging is vaak om weg te bewegen van pijn. Want voelen doet zeer. Maar juist wanneer je stil durft te staan bij wat er in je leeft — het echt doorvoelt, deelt én zingend expressie geeft — ontstaat er ruimte. Zo leer je jezelf steeds beter kennen.

Ik zing bijna wekelijks met collega’s, zeker nu ik deze relatie aan het verwerken ben. En hoe meer weerstand ik voel, hoe belangrijker het vaak is dat ik juist wél ga zingen.
Tijd maken om te huilen, om bewust te worden hoe vaak ik me té verantwoordelijk voel, om mijn woede te bezingen — en daarna de bevrijding te voelen van het uiten. Soms zelfs vreugde, vanuit de opluchting. Het is niet zo dat ik me nu opeens nooit verantwoordelijk meer voel, maar ik herken oude patronen sneller. En wanneer ik het herken kan ik er met mildheid naar kijken en kan ik er wat aan doen.

Het blijft me verwonderen hoe verzachtend en helend dit werk is.
Heb jij ook iets te bezingen? Begin oktober start ik weer met ‘Zing Het Eruit’: een traject van zeven weken, met een groep van twaalf mensen. We delen wat er in ons leeft, en verbinden dat met de thema’s van de zeven stappen van de Latifa. Van liefdesverdriet tot ziekte, van onrust tot grote vreugde. Alles wat er nu is, mag gevoeld én bezongen worden.

Hieronder vind je meer informatie over ‘Zing Het Eruit’ en over het verdere aanbod van mijn fijne collega’s.

Liefs,

Kes Blans

De zomer is voorbij… en wij staan weer in de startblokken!

Heb je alweer genoeg mails verstuurd om een roman te vullen? Of zit je nog in de relax-modus met zand tussen je tenen en een smoothie in de hand?

Hoe je er ook bij zit — in totale chaos en drukte, of in een langgerekte sabbatical-modus, lekker in contact met jezelf, of juist even helemaal de draad kwijt — zingen helpt. Altijd.

Niet alleen omdat het verbindend is, maar ook omdat het je lijf trakteert op fijne stofjes als endorfine en oxytocine. Je wordt er blijer, gezonder én meer ontspannen van.

Stembevrijdend zingen is geen auditie, geen koor met regels, en je hoeft ook echt niet ‘mooi’ te kunnen zingen. Het gaat erom dat je je stem gebruikt zoals jij ‘m hebt — rauw, zacht, schel, breekbaar, luid, krachtig, wiebelig — alles mag. En dat is verrassend fijn, omdat je het dan even niet 'goed' hoeft te doen. Precies daar waar jij bent, met hoe jij klinkt, dat is waar je moet zijn.  En van daaruit zing je. Daar is de vrijheid.

Dus: zin om stoom af te blazen, plezier te maken, je tranen te laten stromen, jezelf te verrassen, je kracht te ervaren en tegelijkertijd iets goeds te doen voor je gezondheid?

Check dan hieronder wat we de komende tijd allemaal doen: van workshops tot mantra-avonden, zangcirkels, ceremonies en individuele sessies.

Kom gewoon zoals je bent. Wij doen dat ook.

Column door...
Inge Maassen
(kantoor)
Inge kan (niet) zingen

Mijn moeder zei altijd: "Wij Maassens zijn amuzikaal." Dan vertelde ze over de triangel die ze in haar handen kreeg geduwd door de koordirigent, zodat ze haar mond hield. Zo groeide ik ook op met het idee dat ik niet kon zingen en voelde ik me ongemakkelijk wanneer ik bijvoorbeeld ‘Lang zal ze leven’ moest zingen op verjaardagen. Ik wist niet beter dan dat muziek en zingen iets was voor andere mensen, niet voor mij.

Muziekdocenten
Ik weet nog goed dat mijn meester in groep 6 dicht bij me liep met zijn gitaar tijdens het zingen. Als hij te dicht in de buurt kwam, ging ik héél zacht zingen, zodat ik zeker wist dat hij het niet zou horen. En daar moest hij dan om lachen.
Later, op de Vrije Hogeschool, herinner ik mijn meest schaamtevolle zangmoment. Ik zat in een koor, en de dirigent zei: "Wacht even, stop even allemaal, wie is daar zo aan het brommen?" Na een korte stilte zei ik: "Ja, ik, denk ik," met schaamrood op mijn kaken en prikkende tranen achter mijn ogen. "Dat is niet erg, Inge, maar val maar als laatste in, en het mag iets zachter." Dat moment was zó schaamtevol dat ik besloot: Ik kan niet zingen, en ik doe het ook niet meer.

Stembevrijding
Toch bleef het verlangen om mijn stem te gebruiken en te laten horen branden. Via individuele sessies bij Anna Fernhout en de vooropleiding maakte ik kennis met stembevrijding. Ik ontdekte hoe bevrijdend het is om gewoon geluid te geven — niet mooi, niet zuiver, niet volgens de maat, maar simpelweg klank maken zoals die komt. Ik ging durven om geluid te geven, en er zelfs van te genieten. Meestal begonnen mijn sessies met huilen tijdens het geluid geven; tranen om alles wat ik niet heb durven zingen en uiten. Er ontstond een ruimte waarin ik mijn stem mocht laten horen zoals die is, zonder oordeel. Dat was zó’n andere ervaring dan zingen als prestatie. Het voelde rauw, levend, eigen en vooral; heel plezierig.

Op het podium zonder vluchtroute
Inmiddels werk ik op het kantoor van het Centrum, en zingen we als team af en toe samen. Ter afsluiting van de retraite Het Lied van de Stilte, vorige zomer, stond de hele staf – en ik dus ook – op het podium om het lied Iris Blessing te zingen voor de deelnemers. En ineens was daar weer die verlammende schaamte. Ik bevroor. Zelfs al ging het om een lied dat ik inmiddels kende, het idee dat anderen — inclusief mensen die wél kunnen zingen — mij zouden horen, maakte dat ik het liefst wilde wegrennen.
Ik voelde weer die oude angst opkomen: “Wat als ik vals zing? Wat als die 150 deelnemers daar voor me denken: wie heeft háár überhaupt op het podium gelaten?” Dus stond ik daar, bevroren, het lied te playbacken.

Stembevrijding had me geleerd dat ik geluid mag geven, dat het niet mooi of zuiver hoeft te zijn. Maar zodra er een melodie bij komt kijken, komt de schaamte me weer vrolijk achterna. Dan verandert vrij zingen in een soort interne auditie voor een jury die ik zelf heb verzonnen, maar die wél snoeihard is.

Vrij zingen — met melodie
Na een dag met het team Stembevrijders wist ik: ik wil vrij durven zingen — ook met melodie. Dus... ik ben op zangles gegaan. Tijdens mijn eerste les wilde ik het liefst onder de piano kruipen en daar de rest van het uur blijven liggen – terwijl ik zong deed ik letterlijk mijn handen voor mijn ogen – alsof mijn docent me dan niet zou zien en horen. Maar ik bleef. En ik zong. Een melodie nazingen, noot voor noot, niet wetende of het ‘goed’ zou zijn.
Elke keer zei mijn zangdocent: “Inge, je zingt zuiver. Ik heb nog geen valse noot gehoord.”

Soms kreeg ik een lief voiceberichtje van haar: over hoe ik groeide, hoe mooi mijn stem is, hoe zuiver ik zing. En heel langzaam begon die oude overtuiging — "ik kan niet zingen" — te wankelen.
En toen, bij mijn eindpresentatie na een tweejarig persoonlijk ontwikkelingstraject, stond ik daar: solo te zingen, voor 100 man, een zelfgeschreven lied. Of het zuiver was? Geen idee eigenlijk— de zenuwen gierden door mijn lijf — maar ik was er helemaal. En het ontroerde me dat ik dit durfde.

Nog steeds voel ik soms schaamte als ik ga zingen. Maar ik weet nu: dat hoeft me niet meer te stoppen. In plaats van me kleiner te maken, adem ik erdoorheen. Steeds als ik mijn stem toch laat klinken, ervaar ik vrijheid — en het simpele plezier van zingen. Tegenwoordig zing ik liedjes met basisschoolklassen, terwijl ik ons op gitaar begeleid. Niet om mooi te zingen, maar om ervan te genieten. Dat is wat ik ze mee wil geven — en mezelf ook.
Het is wonderlijk hoeveel invloed een overtuiging kan hebben op keuzes in je leven. En hoe bevrijdend het is als je zo'n gedachte durft te bevragen. Zoals Byron Katie zegt:

“The world is nothing but my perception of it. I can see only what I believe. And that’s why belief is such a powerful thing to question.”

Dus, ook als jij denkt dat je niet kunt zingen: ga het doen. Zing met je schaamte. Laat je stem horen. Het is zó’n bevrijding. En ik geloof nu: iedereen kan zingen. Ja, ook ik. En jij ook. Zing je mee?

Groet,

Inge Maassen

P.S. Wil je voor de zomerstop nog een keertje bij ons komen zingen? Aanstaande vrijdag 4 juli begeleidt Anna Fernhout zowel Vrijuit Zingen in de middag als de zangcirkel HartZing in de avond. Bij haar zette ik ooit mijn eerste stapjes in durven zingen. Met een groot hart nodigt ze je uit om via je lichaam contact te maken met wat er in je leeft en daar geluid aan te geven. Ben je benieuwd hoe het is om dat wat je voelt vrijuit te zingen? Je bent welkom in de middag, de avond – of allebei.
En anders: tot na de zomer!

Column door Sarah Jens
Dankbaarheid is het geheugen des harten
Hans Christiaan Andersen
Het was 2005, het jaar waarin ik mij inschreef voor een programma bij Jan Kortie. Een programma dat zich gaandeweg ontwikkelde en dat in de loop van dat jaar een opleiding tot Stembevrijder zou gaan heten met de naam Ode an die Freude.
We startten met zeven mensen. Het was boeiend en uitdagend.
Wat ik Jan al jaren daarvoor had zien doen, mensen uitnodigen tot klank geven en zingen, dat gingen we nu zelf doen op onze eigen manier.
We oefenden met elkaar, we werden elkaars leraar en leerling. We verlegden onze grenzen in ons eigen zingen, in wat we durfden te doen naar elkaar, hoe we onze intuïtie konden volgen. Het was een heel proces. Mijn verlegenheid en angst om zichtbaar en hoorbaar te zijn moest ik steeds overwinnen. In allerlei lagen kwam ik dat tegen. Ik heb een volle stem. Vragen als: neem ik niet te veel ruimte in, overdrijf ik niet als ik me echt voluit laat horen, kwamen steeds omhoog. Een diepe angst voor afwijzing reist nog altijd met me mee. Maar wat in deze opleiding zo geweldig was: ik leerde inzien dat dat niet het enige is dat ik ben.
Ik leerde dat ik bang ben én iets te geven heb. Dat ik gevoelig ben én sterk. Dat de kracht zit in dat ze steeds hand in hand gaan. Dat mijn angst voor zichtbaarheid niet weg hoeft om mezelf te kunnen geven. Ik hoef niet af te zijn, want precies waar ik nu ben daar kan mijn lied, mijn bijdrage beginnen.
Ook als de docent die ik nu in de opleiding ben.
Tot mijn verrassing vroeg Jan mij aan het einde van dat eerste jaar of ik de volgende lichting met hem wilde gaan geven. En zo stonden we de afgelopen 19 jaar lang zij aan zij in deze prachtige opleiding.

Twee jaar geleden voelde Jan dat hij zijn laatste opleidingsgroep zou gaan geven. Nog twee jaar een groep opleiden tot Stembevrijder en dan zou hij het lesgeven loslaten.
Dat is inmiddels gebeurd. Afgelopen maand studeerde de 19e groep af en daarmee werd de 305e officiële Stembevrijder geboren (zie foto hier boven).
Dat bracht mij bij veel herinneringen aan al die negentien jaren van samen werken, samen groeien, samen lachen en huilen, samen het programma ontwikkelen. Ook met andere collega’s, waaronder Erica Nap, Chantal Goossens, Anna Fernhout en inmiddels ook Kes Blans die in het eerste jaar kwamen lesgeven toen de groepen alsmaar groter werden doordat de belangstelling voor stembevrijding toenam.

Aanvankelijk zag ik op tegen het afscheid van Jan als docent in de opleiding. Er schoten vaak tranen in mijn ogen bij het idee alleen al.
Maar ook ik groeide er in de afgelopen twee jaar naar toe en gaandeweg maakte het opzien tegen het afscheid plaats voor dankbaarheid.
Dankbaarheid voor al die jaren van rijkdom aan wijsheid, verbinding, professionalisering, eerlijkheid, liefde, plezier, humor, vertrouwen. Zo werd dat afscheid licht in plaats van zwaar.
Ik geloof dat het niet zo had gewerkt als ik die dankbaarheid bewust had willen oproepen. Hij kwam als vanzelf omhoog en oversteeg het deel in mezelf dat het oude had willen vasthouden. Het werd ook hier én én. Én weemoed én dankbaarheid.
Ik ging op zoek naar een citaat voor deze column. Ik had ook kunnen kiezen voor: ‘Dankbaarheid op zichzelf is de hemel’ van William Blake. Daarbij zie ik ineens een paar gezichten voor me van studenten die nu het eerste jaar volgen bij Anna, Kes en mij. Verschillende van hen ervaren zoveel dankbaarheid door wat er bij ze wordt geopend en aangeraakt in het proces dat stembevrijding in zich draagt. Het is een opleiding met zo’n rijke geschiedenis die zich steeds verder ontwikkelt onder onze vleugels en die inmiddels Ode aan de Vreugde heet.
Het is een voorrecht om die rijkdom verder te mogen uitdragen.

We starten eind september weer met een nieuwe groep (misschien wel met jou?). Weet je welkom!

Hartelijke groet,

Sarah Jens

p.s. In oktober start ik weer met de serie De Klank van Rouw en Liefde. Daar gaan pijn en geluk, verdriet en liefde ook hand in hand.
Weet je ook daar welkom!

Column door...
Jan Kortie

Eerst breng ik mijn patiënten aan het lachen,
pas daarna behandel ik ze.
(Anton Tsjechov)
Als ik een column voor onze nieuwsbrief wil gaan schrijven dan ga ik meestal eerst op zoek naar een mooi citaat om erboven te zetten, als aanknopingspunt. En omdat ik vandaag iets wil schrijven over lachen en glimlachen, was ik blij dat ik bovenstaande uitspraak tegenkwam van Tsjechov, die behalve schrijver ook arts was. Ik weet niet of hij net zo bedreven was in zijn artsenpraktijk als in zijn schrijverschap, maar dit citaat lezend had ik wel een consult bij hem willen hebben.

Al heel wat jaren geef ik een kennismakingsmiddag rond stembevrijding. Daar komen allerlei soorten mensen die ernaar verlangen om meer vrij-uit te kunnen zingen, en er zijn er ook altijd die denken (of zeker menen te weten) dat ze niet kunnen zingen. Daar probeer ik de aanpak van Tsjechov te imiteren. Eerst breng ik mijn patiënten (nou ja, klanten) aan het lachen, pas daarna behandel ik ze. En als we dan eerst kunnen lachen, liefst om onszelf, dan is er een grote stap gezet. We zijn dan wat dichter bij onszelf gekomen, en dat is precies waar we moeten zijn, want onze muziek zit ín ons, in ieder van ons, om precies te zijn. Want we zijn zelf muziek. Zo heet die middag dus ook: Jij Bent Muziek. Dat is een opwekkende gedachte, vind je niet? Het is dus ook een opgewekte middag, die trouwens toch ook heel ontroerend kan zijn (volgende week vrijdag is de laatste voor de zomer…).

De glimlach als sleutel
Onlangs volgde ik een retraite waarin we tot mijn verbazing veelvuldig bezig waren met glimlachen, als wezenlijk onderdeel van het programma. Als je mij een beetje kent dan snap je wel: dat was zeer aan mij besteed. Nou is er heel veel aan de hand in onze wereld. Er is veel lijden, er is veel crisis, er is veel trauma, er is veel onveiligheid, veel dreiging. Er is veel eenzaamheid en veel vervreemding. Er zijn echt veel ernstige problemen, en het lijkt alleen maar ernstiger en zorgelijker te worden. Je zou kunnen denken dat het dan wat ongepast is, al te gemakkelijk, of minstens erg oppervlakkig, om het uitvoerig over lachen te gaan hebben. Maar ik ben er diep van overtuigd dat in de glimlach een sleutel ligt die we in onze wereld heel hard nodig hebben, dus ik ga een poging wagen om ook jou (nog) meer aan het glimlachen te krijgen.

Als Tsjechov het bij het rechte eind had dan is een (glim)lach een belangrijke eerste stap op de weg naar genezing. Intuïtief kun je eigenlijk meteen voelen dat dat geen onzin is. Lichaam en geest zijn natuurlijk niet gescheiden. En probeer het nu ter plekke maar eens uit: zodra je gaat glimlachen gebeurt er iets in je lichaam. Ik voel het zelf ter hoogte van m’n hart, het is alsof m’n hart mee gaat glimlachen. En het onmiddellijke effect is: iets in mij ontspant zich.

En als dat waar is op individueel niveau, zou het dan ook niet waar kunnen zijn op collectief niveau? Ik denk dat wat de spanning in deze wereld werkelijk nodig heeft, is: gelukkige mensen. Vriendelijk glimlachende, gelukkige, ontspannen mensen. Let wel, dat is niet hetzelfde als: mensen die al hun verlangens kunnen bevredigen. Onze maatschappij zucht onder de misvatting dat geluk van buitenaf moet komen, door consumptie, door succes, door roem, of door van alles wat via schermen tot ons komt. Maar dat gaat allemaal altijd gepaard met spanning. Werkelijk geluk is alleen voelbaar als we kunnen ontspannen in waar we nu zijn. En de glimlach helpt daarbij.

En wat heeft de wereld daar dan aan, als we een partijtje happy gaan zitten wezen met onze glimlach? Nou, heel veel. Want gelukkige mensen hebben meer te geven en dat doen ze graag. Waar ze dan vervolgens ook nog weer gelukkiger van worden, want geven is fijn. Onlangs las ik een aantal tips die voortkomen uit geluksonderzoek (ja, ook dat bestaat). Tip één was: word donateur. Interessant, nietwaar? Ik vermoed dat het doneren van je glimlach aan een ander mens ook telt.

De glimlach lost onze problemen mogelijk niet op, maar ze helpt wel om er anders naar te kijken, ze vergroot onze creativiteit. Eigenlijk is het best voor de hand liggend: wie ergens werkelijk zorg voor wil dragen moet niet gebukt gaan onder zorgelijkheid. Dat is precies waar lachen ons enorm kan helpen: je kunt niet tegelijk én lachen én piekeren. Je kunt trouwens ook niet tegelijk én voluit zingen én piekeren.

Misschien is veel glimlachen voor jou totaal vanzelfsprekend. Misschien juist niet, misschien kost het je grote moeite. Maar ook hier geldt: het valt te oefenen. Het kan in eerste instantie aanvoelen als een onechte grijns, maar hou vol, laat je gezichtsspieren eraan wennen, en je zult zien: er gebeurt iets vanbinnen. En wat er gebeurt is geen kleinigheid: de glimlach verbindt ons eigenlijk met een diepere laag in onszelf. Het is een laag waar vreugde heerst, een wat stillere plek, of zelfs: een heilige plek. Het is een plek van diepe vrede. En het is de plek waar muziek leeft in ieder van ons. Het is daar dat we het wonder van ons bestaan kunnen voelen. En het is de plek in ons waar dankbaarheid woont, dankbaarheid over dat wonder.

Nu we de volheid van de zomer naderen is dit een heel goed moment om die vreugde ruim baan te geven. Om alles wat we aan oprechte dankbaarheid in onszelf kunnen vinden nog wat extra ruimte te geven. Om te vieren dat we leven, om te vieren dat we kunnen zingen (want ja, dat kunnen we allemaal!), om te vieren dat we kunnen glimlachen naar elkaar en wie weet ook om onszelf. Dat alles zal wat mij betreft centraal staan tijdens het Lied van de Ziel volgende week vrijdag, de laatste en extra vreugdevolle aflevering ervan voor de zomervakantie. Ik hoop dat we daarna opgewekt ons pad kunnen vervolgen en dat die opgewektheid besmettelijk zal blijken, omdat ieder van ons dan ongemerkt een baken van licht geworden is. Daar zal de wereld blij mee zijn.

Hieronder tref je nog veel meer activiteiten aan waar je je hart kunt ophalen. Waar je je stem kunt bevrijden. Waar je kunt zingen, lachen, huilen, voelen, luisteren en je verwonderen.

Je bent van harte welkom,

Jan Kortie

PS
Niet vergeten: mensen worden dus gelukkiger van doneren. Nou, dan hebben we nog een goeie tip: wij onderhouden al vele jaren een heel vriendschappelijke band met Musicians without Borders, een fantastische organisatie die mensen (vaak juist kinderen en jongeren) op allerlei plekken op aarde in de meest barre omstandigheden bijeen weet te brengen om samen te musiceren en zo weer (mede)mens te worden. Hun werk is meer nodig dan ooit. Ze zoeken donateurs. En ook een paar mensen die kunnen helpen met een wat grotere lening ter overbrugging (voor meer informatie zie hun oproep helemaal onderaan deze nieuwsbrief).