Het zaallicht gaat langzaam uit. De piano begint. Ik tel, 1, 2, 3, ik adem, ik zing. Ik kijk op en zie mijn klasgenoten, docenten en dan daar op rij drie, daar zit hij, mijn artistiek leider, met een behoorlijk chagrijnig gezicht. Ik sta op het podium en ik sla helemaal dicht.
Even terug. Jaren geleden zat ik op de toneelschool. In het tweede jaar maakten we solovoorstellingen: zes weken, een lokaal, een begeleider en verder alle vrijheid. Mega spannend! Ik maakte een liedjesprogramma over mijn zoektocht naar liefde, door het nachtleven, langs allerlei mannen, tot ik mijn grote liefde (van dat moment) vond. Het was persoonlijk, het voelde naakt, en de muziek die ik had gekozen daagde me flink uit.
Zo'n solo maak je in je eigen bubbel. Tot je hem moet laten zien. Ik wist dat ik beoordeeld werd, maar in dat lokaal voelde het als veroordeeld worden.
Na afloop gaat iedereen de bar in. Ik kijk rond. Ik hoop dat iemand iets aardigs over mijn solo zegt.
Ik zie mensen naar elkaar toelopen…
"Wat was jouw solo goed!"
Niemand komt naar mij…
De blikken glijden langs me heen.
"Misschien waren de anderen gewoon beter. Zij zingen beter, zij spelen beter. Niemand wil met me praten, want niemand durft te zeggen dat het slecht was."
De dag erna wordt mijn solo neergesabeld door de artistieke leider. En ik kan niet anders dan vergelijken. Wat was er níet goed, vergeleken met de anderen?
Zo ging het vier jaar lang. En ook daarna. "Hij heeft veel werk, ik niet. Ik ben toch ook goed? Of toch niet?"
En dat is niet alleen een acteursding. We vergelijken onszelf de hele dag, zeker nu met social media. Mensen die succesvoller zijn, dunner, gespierder. Of juist meer yoga doen, zenner zijn, bijna verlicht lijken, met prachtige filmpjes en mooie quotes eronder. Ook tijdens mijn opleiding tot stembevrijder betrapte ik mezelf erop: anderen gaven sneller stembevrijding, konden piano spelen, hadden al een praktijk.
Laatst gaf ik een dag aan een groep die over het algemeen makkelijk geluid maakte. Twee deelnemers vonden het erg spannend. Iedereen kreeg een solomoment. Ik nodigde iedereen uit om echt contact maken met wat er in je leeft en van daaruit geluid maken.
De eerste van die twee bleef bij zichzelf. Haar geluid was klein en verdrietig en helemaal verbonden met waar ze op dat moment was. Dat het kleiner was dan dat van de anderen deerde haar niet. Het klopte.
De tweede kwam als een van de laatsten. Zingen lag ver buiten haar comfortzone en het frustreerde haar dat ze het niet durfde. Ze had de anderen zo makkelijk zien zingen. Na wat zoeken kwam ze in een flow: klein, oprecht, verbonden met wat er nu was. Voorzichtig, ja. En dat was precies goed. Voor haar was het een enorme stap.
En toen gebeurde het. Ze ging zichzelf vergelijken en maakte haar eigen solo ongedaan. "Te klein. Te voorzichtig. Ik ben er nog niet zoals de anderen."
Ik begreep de valkuil als geen ander, maar bij stembevrijding gaat het niet over goed of fout, het gaat niet over presteren, die ene noot halen, of ‘mooi klinken’. Het gaat het er juist om je eigen geluid te vinden en daarmee naar buiten te komen. Groot, klein, boos, verdrietig of blij. Elke dag klinkt je stem weer anders. Er is geen stem ter wereld zoals de jouwe. Jouw stem is uniek. Jij bent uniek. Of, zoals Jan Kortie zegt: "Jij bent een wonder." En een wonder valt niet te vergelijken. En ook goed om te realiseren; de andere mensen in de groep zijn ook geen publiek, maar bedding. Ze zijn er niet om je te veroordelen, maar juist om je aan te moedigen.
Dat geldt ook buiten de zaal. Ieders leven is uniek. Ik geloof echt dat vergelijken ongelukkig maakt, en voor mezelf blijft het een dagelijkse leerschool. Die stroom aan filmpjes, werk en andere acteurs trekt telkens aan die oude gewoonte. Ik probeer het te herkennen, er mild naar te kijken en mezelf eraan te herinneren dat er maar één Kes is. En dat die niet hetzelfde hoeft te kunnen, te hebben of te zijn als iemand anders.
Misschien is dat ook wel waarom stembevrijden mij zo aanspreekt. Je hoeft daar niet te klinken zoals een ander. Je hoeft niet mooi te zingen, groot geluid te maken of ergens al te zijn. Je onderzoekt wat er in jou leeft en geeft daar, precies zoals het op dat moment is, een stem aan. Door dat steeds opnieuw te ervaren, leer je misschien niet alleen je eigen stem kennen, maar ook erop te vertrouwen.
Dat is wat ik anderen ook graag laat ervaren. Je eigen stem vinden deden we ook op de toneelschool, maar daar ging het over goed en fout, over voldoen aan bepaalde eisen. Bij stembevrijding zoeken we juiste vanuit een mildheid en zachtheid, niks moet, er is geen einddoel. We proberen samen een plek te creëren waar je veilig kan uitproberen, in je eigen tempo. Waar we je uitnodiging om met alles wat er in je is tevoorschijn te komen. Voor mij was dat na de hardheid van de toneelschool heel erg helend, en ik zou mensen graag willen uitnodigen om zichzelf te laten horen voorbij het oordeel van goed en fout, in een ruimte waar alles welkom is.
Hieronder vind je de workshops van mijn collega's en mij. Binnenkort geef ik weer de zevenavondenreeks ‘Zing het Eruit’, waarin we op zoek gaan naar onze eigen stem.
