De dood hoort bij het leven
Dat de dood bij het leven hoort, zeggen we vaak in één adem.
Voor mij als kind was dat al jong vanzelfsprekend. Niet omdat ik iemand verloor, maar omdat het me fascineerde. Onbewust zag ik dat er nog iets anders moest zijn dan dit leven. Dat vond ik geloof ik heel logisch.
Vanaf mijn negende jaar verzamelde ik botjes, schedels, kaakjes van dieren, dode insecten en zette ik de bij ons thuis doodgeboren poesjes op sterk water. Ik vond het ene nog mooier dan het andere en hield jaarlijkse exposities van alles wat ik in dat jaar weer verzameld had.
Het begon ermee dat ik op school mijn fiets wilde stallen en dat uit een nestje uit een boom een ongeboren vogeltje uit het ei precies op mijn kleine fietsbel viel. Ik weet nog precies wat ik voelde, maar had daar toen nog niet de taal voor. Nu weet ik wat het was, ik voelde ontzag. Iets dat levend was geweest, leefde nu niet meer. Ik voelde zo jong als ik was hoe groots dat was.
In de loop van die jaren werd de dood naast groots door die verzameldrift ook iets heel gewoons. Dus ook als iemand stierf, zoals een oma of opa, was ik daar niet van ondersteboven. Het hoorde erbij.
Het was verdrietig om iemand te moeten missen, maar ik had het idee dat het niet erg was om dood te zijn. Voor de dode zelf was er misschien wel lichtheid gekomen. Ik voelde me daar heel gerust over.
Jaren later werkte ik als verpleegkundige in ‘de wijk’. En steeds als er iemand stierf wist ik, hier wil ik bij zijn, hier gaat ‘het’ om. Niet heel lang daarna verplaatste ik mijn werkzaamheden naar een hospice waar ik mensen begeleidde in hun sterfproces. De dood bleef als vanzelfsprekend bij het leven horen. Zo nuchter keek ik daar ook naar.
Maar die nuchterheid hield onlangs geen stand.
De man van een goede vriendin overleed deze zomer na een heel kort ziekbed. Nog midden in het leven staand werd hij daar plotseling uit weggerukt en sloeg dat verlies een gat in zijn gezin dat hem zo liefhad. Ik voelde me er onverwacht door verslagen. Dat had ik bijvoorbeeld niet ervaren bij de dood van mijn ouders die op leeftijd waren geweest toen ze stierven. Ik had daar volkomen vrede mee. Maar hier werd iets anders in mij geraakt. Hier gebeurde iets waar wij zo duidelijk geen invloed op hebben. De dood komt ons halen en we weten niet wanneer en hoe. Dat bracht mij behalve bij verslagenheid ook opnieuw bij ontzag. Ik voelde ontzag voor de stervende man die de moed moest opbrengen om ons voor te gaan. Ik voelde ontzag voor de liefde die vrijkwam in het gezin in dat proces van elkaar loslaten. Ik voelde een diep ontzag voor het leven dat vraagt om ons over te geven. Overgave aan de eindigheid van het leven, aan de pijn van verlies en gemis en ook overgave aan liefde.
Die uitnodiging om me over te geven ontmoette ik ook toen ik achtentwintig jaar geleden in contact kwam met stembevrijding en daar uiteindelijk mijn vak van maakte. Ik raakte gepassioneerd door de ontdekking dat alles wat in ons leeft bezongen kan worden. Eindeloos deed ik daar zelf ervaring in op. Ik zong huilend en stralend, kwetsbaar en krachtig, precies wat ik nu ook zie bij deelnemers in onze programma’s. Ik zie ook bij hen dat het steeds weer moed vraagt én vreugde brengt om de klank te laten komen die resoneert met wat vanbinnen leeft. Binnenin ons leeft waarachtige muziek. En als die muziek naar buiten komt ontstaat er ruimte. Ruimte voor vreugde en liefde. En onze stem kan ons daar brengen.
Dat bracht Jan Kortie en mij op het idee om een programma te geven, genaamd Nieuwe Ruimte. Een programma over rouw en verlies. Niet alleen verlies van een dierbare, maar ook verlies van werk, gezondheid, vriendschappen, liefdes, familiebanden. Wat ik fijn vind aan dit programma is het kunnen ervaren dat we samen zijn, ook in de diepere dalen van ons levenspad. We moeten het wel zelf doen, maar niet alleen.
Zo hou ik ook van onze jaarlijkse Allerzielenavond waarin ik de voornamen van overledenen zing en Jan je meeneemt in gezang die vaak tot vreugde leidt, dwars door gemis en verdriet heen. Laten we samenkomen.